Tract. IV, Cap. 9

Inhaltsverzeichnis | Volltext

Blättern:

<< | < |

| > | >>

IV,9. De angelis1

1. Post beatam uirginem et crucem ueneratur ecclesia angelos et facit festum de angelis.

2. Et sunt due rationes speciales ad hoc. Prima est, quia ministrant nobis. "Omnes enim administratorii sunt2 spiritus propter eos, qui capiunt hereditatem salutisa", sicut habetur in epistola ad hebreos3.

3. Secunda ratio est, quia pugnant pro nobis contra malos angelos, nec permittunt nos temptari supra id, quod possumus4. De hac pugna habetur apocalipsis xii5: "factum est prelium in celob" et cetera. Hoc bellum maxime erit6 tempore antichristi, et in morte martirum fuit et etiam semper est. "Et eiectus est draco", id est diabolus, "de celo", id est de celestibus hominibus, "et deiectus est7 c" in corda malorum hominum.

4. Huius autem belli princeps est michael, et ideo precipue sit ei festum, quamuis sit de ultima gerarchia, de inferiore8 scilicet ordine.

5. Sunt9 nouem ordines angelorum10: angeli, archangeli, troni, dominationes, uirtutes, principatus, potestates, cherubin et seraphind. Quamuis11 enim omnes mittantur, unde dictum est: "omnes sunt administratorii spirituse" et cetera12, in ysaie ui habetur, quod missus est unus ad eum de seraphinf et cetera, tamen raro13 mituntur, unde daniel: "milia milium ministrabant ei et decies centena milia assistebant eig".

6. Eorum | uero, qui mittuntur, princeps est michael, qui fuit princeps ecclesie iudeorum14 h, ut habetur in15 daniele, modo uero christianorum. In iudeis enim fuit aliquando ecclesia, que modo est16 in christianisA. Michael uero interpretatur quis ut deusi, quasi pauci sunt similes deo17. Et illos seruat michael.

7. Gabriel uero interpretatur fortitudo dei, qui18 adnunciauit19 aduentum domini20, per quem diabolus uictus est21 j.

8. Raphael uero medicina deik, quia sanauit tobiam et mittitur ad sananduml. Hec sunt nomina personalia angelorum. Alia sunt ordinumB. Ampliora uero22 inueniuntur personalia in sacra scriptura.

9. Prima ergo causa, quare festum est illud23 principaliter beati micaelis, quia est princeps ecclesie.

10. Secunda ratio est, quia ipsemet fundauit ecclesiam et consecrauit altare. Vnde dicitur: "stetit angelus iuxta24 aram templim". Hoc fuit in gargano monte. Postea uero reuelauit hoc25 omnibus epicopis, scilicet26 illius regionis, ut sic27 homines uenerantes angelos perueniant ad consortium angelorumn.

11. Et eadem de causa in diebus dominicis et in28 festis nouem lectionum nouem psalmi29, nouem lectiones et nouem responsoria cantantur, ut per cantum istorum perueniamus ad consortium nouem ordinum angelorum30, quorum proprium31 est cantare32.

12. Congaudendo33 ergo angelis34 dicit ecclesia in introitu: "benediciteo" et cetera. Et quia angeli laudant, et nos debemus similiter35 laudare. Vnde sequitur uersus, ibi36: "benedic, anima mea, dominop".

13. Sequitur epistola de apocalipsi: "significauit deus, que oportet fieri cito" et cetera37, "loquens per angelum seruo suo iohanniq" et cetera. "Iohannes38 septem ecclesiis, que sunt in asia39 r". Per septem spiritus, quantum ad intelligentiam, que ad hunc diem pertinet, uniuersitas angelorum intelligiturs. Per septem enim dies currit uita presens.

14. Sequitur responsorium: "benedicitet" et cetera40.

15. Versus: "benedicu", sicut prius.

16. Alleluia: "in conspectu angelorum psallam tibiv". Dicit ecclesia, quia angeli41 parati sunt deferre orationes nostras. Semper enim nobis astant et inspiciunt42 et ascultant43. Vnde cantica: "que habitas in ortis, amiciw", id est angeli, "ascultant tex". Bernadus44: illos compassio, scilicet bonos angelos45, illos, scilicet malos, passio inuidie cogit, ut semper in nos aspicianty.

17. Et sequitur euangelium, in quo fit mentio46 de angelis. De paruulis47 ibi dicitur: "amen, amen, dico uobis, quia angeli eorum uident faciem patris mei48 z".

18. Quod49 uero parati sunt deferre orationes nostras, ostenditur in offertorio: "stetit angelus iuxta aram templi" et cetera, "et data sunt ei incensa multa", id est orationes accense50 51 igne caritatis, "et ascendit fumus aromatum", id est orationum, "in conspectu domini de manu angeliaa".

19. In communione applaudit52 ecclesia: "benediciteab", sicut prius C.

Lesarten
1 De angelis: sequitur de angelis (man rec in margine) P2; om T
2 administratorii sunt: sunt administratores P2; sunt administratorii T
3 hebreos: ephesios T
4 temptari ... possumus: e supra id quod possumus tenptari corr T
5 xii: om P2, T
6 erit: in add P2, T
7 est: om P2, T
8 inferiore: Dur; inferiori P1; infe P2, T
9 Sunt: enim add P2
10 angelorum: angelorum angelorum P1
11 Quamuis: quam uix T
12 cetera: et add P2
13 raro: caro T
14 iudeorum: iudorum P1
15 in: om P2, T
16 est: est est P1
17 similes deo: deo similes P2, T
18 qui: quia P2, T
19 adnunciauit: nunciauit P2, T
20 domini: ante dei exp T
21 est: om P2
22 uero: non P2
23 est illud: illud est P2, (ante id exp) T
24 iuxta: iusta T
25 reuelauit hoc: hoc reuelauit T
26 omnibus epicopis scilicet: hominibus episcopis scilicet P2, T; hominibus per episcopum Dur
27 sic: om P2, T
28 in: om P2, T
29 psalmi: et add P2, T
30 perueniamus ... angelorum: ad consorcium ix ordinum angelorum perueniamus P2, T
31 proprium: primum T
32 cantare: post cum expunxit P2
33 Congaudendo: ante add P2
34 angelis: P2, T, Dur; om P1
35 debemus similiter: similiter debemus P2, T
36 ibi: om P2
37 cito et cetera: om P2, T
38 Iohannes: om P2
39 que ... asia: om P2, T
40 et cetera: om P2, T
41 angeli: om T
42 nobis ... inspiciunt: P2; respiciunt nos P1, T; nobis astant et adspiciunt Dur; nobis astant T
43 et ascultant: om T
44 Bernadus: bernardus P2, T
45 angelos: om P2, T
46 mentio: mersio T
47 paruulis: et add T
48 mei: P2, T; nostri P1
49 Quod: quia P2
50 accense: ante sanctorum cancelauit P1
51 accense: accenso P2; incense T
52 applaudit: applaudet P2, T

Quellen
a Omnes ... salutis: Hebr 1,14
b factum ... celo: Apoc 12,7
c Et ... est: Apoc 12,9
d Sunt ... seraphin: cf Isidorus Hispalensis, Etymologiae VII,5,4 (ed Lindsay I)
e omnes ... spiritus: Hebr 1,14
f missus ... seraphin: Is 6,6
g milia ... ei: Dan 7,10
h qui ... iudeorum: Dan 7,10
i Michael ... deus: cf Hieronymus, Liber de interpretatione hebraeorum nominum, Dan litt M (CCSL 72, p 129); cf Hieronymus, In Danielem II,viii,16 (CCSL 75A, p 858,934sq); cf Thiel, Hebräischkenntnisse, p 359
j Gabriel ... est: cf Hieronymus, In Danielem II,viii,16 (CCSL 75A, p 857,922-926); cf Thiel, Hebräischkenntnisse, p 310
k Raphael ... dei: cf Hieronymus, In Danielem II,viii,16 (CCSL 75A, p 857,930); cf Thiel, Hebräischkenntnisse, p 391
l Michael ... sanandum: cf Gregorius Magnus, Homilia in euangelia XXXIV,9 (CCSL 141, p 307 = PL 76,1251); cf Isidorus Hispalensis, Etymologiae VII,5,10-14 (ed Lindsay I)
m stetit ... templi: AMS 157 (Hesbert, p 161: K S: Offertorium Festi Sancti Michaelis); cf Apoc 8,3
n ipsemet ... angelorum: cf Iohannes Beleth, Summa de ecclesiasticis officiis 154Bb (CCCM 41A, p 295)
o benedicite: AMS 157 (Hesbert, p 160sq: B K S)
p benedic ... domino: AMS 157 (Hesbert, 160sq: M B K)
q significauit ... iohanni: Apoc 1,1 (Vulgata: ' quae oportet fieri cito et significauit mittens per angelum ...')
r Iohannes ... asia: Apoc 1,4
s Per intelligitur: cf Rupertus Tuitiensis, Commentarium in Apocalypsim Iohannis apostoli IV,7 (PL 169,967C)
t benedicite: AMS 157 (Hesbert, p 160sq: M B K S)
u benedic: AMS 157 (Hesbert, p 160sq: M B K)
v in conspectu ... tibi: PM 4, p 359; Einsiedeln, Stiftsbibliothek, Cod 121 (Graduale saeculi X-XI; cf Durandus, Apparatus Fontium)
w que ... amici: Cant 8,13
x ascultant te: Cant 8,13
y Bernadus ... aspiciant: cf Bernardus Claraevallensis, De consideratione sui Sermo 70 (ed Leclercq et Rochais VI,1, p 305)
z amen ... mei: Matth 18,10
aa stetit ... angeli: AMS 157 (Hesbert, p 160sq: K S); cf Apoc 8,2-4
ab benedicite: AMS 157 (Hesbert, p 160sq: R B K S)

Rezeption
A Prima ... christianis: Durandus, Rationale VII,xii,1sq,3-24 (CCCM 140B, 51sq)
B sunt nomina ... ordinum: Durandus, Rationale VII,xii,3,32sq (CCCM 140B, 52)
C princeps ... prius: Durandus, Rationale VII,xii,4-7,41-79 (CCCM 140B, p 52sq)

Zitiervorschlag: Guillelmus Autissiodorensis, Summa de officiis ecclesiasticis, tract. IV, cap. 9, hrsg. v. Franz Fischer, Köln 2007-2013, guillelmus.uni-koeln.de/tcrit/tcrit_t4c9

Vergleichsstellen

Transkription P1

>> Folio anzeigen

>> Volltext anzeigen

Cambrai-Fassung

>> Kapitel anzeigen

>> Volltext anzeigen

Handschriftenseiten (Abb.)

B 76v, 77r, 77v
Br 295r
C 93v
D 73r, 73v, 74r
G 144r, 144v
M 60v, 61r
O 148v, 149r
P1 73v
P2 128r, 128v
S 93v, 94r
T 221v, 222r
Tr 108r, 108v