Volltext

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 41ra

Jncipit  summa  magistri  Guillelmi  autisiodorensis  de officíìs  ecclesiasticis.

  J erusalem que sursum est mater nostra dicitur propter tr ia. / Sum us  enim
filij eius per doctr inam apostolorum et aliorum sanctorum qu i sunt ci-
ues illi us  ciuita tis. / Sum us  etiam filíì ei us  per intercessionem.
Jpsa enim intercedit pro nobis quod haberi potes t per illu d tercij regum .i.
5ubi dicitur quod bersabee que interpretat ur  pute us  sacietatis impetr a -
uit regnum filio suo salomoni. / Sum us  enim filij ei us
conformatione. ei enim dum uiuim us  conform ari debem us . quod
habet ur  per illu d exodi   .xxvi. ub i dici t dominus moysi. omnia fac secundum exemplar
quod tib i monstratum est in monte. Maxime autem conform ari debem us
10celesti ierusalem in laudando deum. vn de apocalipsis   .iiii. habet ur  quod animali-
a oculos undique habentia requ iem non habebant dicen -
tia. San ctusSanctusSanctus. et ceteraConform are igitur nos debem us  ei
laudando deum ad exemplu m ipsi us Q u ia uero non potest ecclesi a militans
imitari ecclesiam triumphantem plenarie propter hoc quod dicituGenesis   .iii.
15Jn sudore uult us  tui et cetera. et sapientie   .ix. corp us  quod corrumpit ur  ag-
gr auat animam. et ideo neccesse habet homo aliquando intendere eis que sunt
neccessaria corpori propter quod non potest incessanter laudare deum· facit quod
potest horis statutis laudando deum octies in die na turali secundum
quod hesdras instituit. Q u ater in die et quater in nocte. dauid et
20dicit Septies in die laudem dixi tib i. et iterum Media nocte surgebam
ad confitendum. nomini. tuo. domine. et hunc ordinem sequit ur  ecclesi aQuidam ita diuidunt
Media nocte canit ur  officium matutinale. matutine laudes
et .vi. alie de die. Missa oblatiest et non numerat ur  inter lau-
des. Alij uero ponunt noct ur nale officium et matutinas la-
25udes pro una laude. Et quia ecclesi a .vi. alias laudes de
die et missam ponunt pro una laude. Et quia ecclesi a hunc oc-
tonarium seruat· hoc officium sub octonario redac-
tum est a theologis determinandum.  de  officijs  in  generali
Primo autem de officíìs ecclesi e in generali dicen dum  est et p ost ea in
30  speciali quod in unaqu aque dominica sit officium. et in unaqu aque
sollempnitate. Secundo de personis quarum est celebrare
diuinum officium. / T ercio loco .scilicet. de ecclesi a materi ali et qu i libr i theo-
logie et quare determinatis temporib us  legant ur Dict ur ergo
de officíìs ecclesi asticis in generali· inchoabimus
35ab officio noct ur nali sic. Ecclesia sciens quod xristu c est alpha
et .omega. idest. pr incipium et finis apocalipsis .i. propter hoc a domino inci-
pit petens cum fiducia ut dominus aperiat ei os ad lau-
dandum deum digne dicens.  D omine   labia   mea   aperies
et finit in ipso cum dici t omnib us  completis deo gratias. Chor us  uero
40ad notan dum  armoniam non mutata person a Respondet dicens. et
os   meum   annuntiabit.   laudem.   tuam . / Est enim uera armonia ut
sit credentium cor unum et anima una. actuum   .iiii. et in tali
unitate laudet ur  deus. S ed quia contempt us  pharao surgit in
scandala ne subcumbat orat ecclesi a statim dicens. Deus   in  
45adiutorium   meum   intende. et Respondet chor us Domine   ad  
adiuuandum   me   festina. Jstis autem duob us  habitis
.scilicet. habita gratia per quam aperit ur  os et repulso diabo lo per auxi-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 41rb

lium dei nichi l aliu d restat nis i laudare. vn de statim laudat dicens.
Gloria   pat r i   et   filio   et  .spiritui.   sancto. et cetera. et hi c uers us  simple x laus est de
et p ost  unumquemque psalmum dicitur. psalm us  enim qu i dicitur a psallin quod
est tangere bonam operationem significat. qua finita danda est
5gloria deo. quia pro omni bono opere laudand us  est deus. et   nunc   et  
semper . / est enim laus de omni opere bono. Sicut   erat  
in   pr incipi o  quando creauit celum et terram. Sicut enim ei us  soli us  est laus
de creatione celi et terre· Sic ei us  est soli us  de omni opere bono
et   nunc   et   semper et ceteraQ u ia uero non sufficit laudare
10deum nis i inuitem us  alios ad laudandum ut qu i audit dicat ue-
ni apocalipsi. et cortina cortinam tr ahat exodi .xx. Sequit ur
inuitatorium et etiam psalm us  inuitatori us  .scilicetvenite   exul -
tem us   domino  . et reddit ur  multiplex causa quare debem us  ex-
ultare et iubilare deo cum dicitur. Q uoniam   deus     magn us  
15 et cetera. ultima uero causa assignat ur  ne sim us  ingrati sicut
iudei fuerunt qu i propter suam ingr atitudinem et maliciam terram
promissionis non intr auerunt. vn de dicit ur Si   intr oibunt   in   requiem.
meam  . quasi. dicat. nonQ u ia iterum non sufficit laudare
nis i et corde laudem us · Sequit ur  hymn us . / est autem hymn us  la-
20us dei cum cantico. / Canticum uerest exultatio mentis habi-
ta de eternis in uocem prorumpens. / Et quia psalmi sunt
hymní vnde et psalterium dicitur liber hymnorum Jn qu ib us dam ecclesijs
non cantant ur ur hymni. S ed meli us  est ut dicant ur  quoniam non
omnis hymn us  est psalmuß. ut quando nichi l operando laudam us  deum.
25cum exultatione mentis propter quam laudem expr imendam cantat ur
hymn us . Qu ia iterum non sufficit laus cordis et oris nis i sequ at ur
op us  propter hoc sequunt ur  psalmi per quos significant ur  bona opera. vn de
dauid. Jn psalterio decacordo psallam tib i. Jn instr umento. enim.
sic dicto solebat dauid psallere ad signific a nd um  quod in psalterio
30spirituali .idest. spiritu uiuificato per fidem debem us  psallere deo
implendo .x. legis precepta. / S ed ante psalmum inchoat ur
antiphona quia a carita te est et incipit omne op us  meritorium.
Sed imperfecte dicitur. / Post psalmum tamen perfecte dicitur quia cari tas in uia
imperfecte habet ur . sed in patria perficiet ur  per bona opera. et p ost  bo-
35na opera que mod o fiunt ex carita te sic ut  dic it  ysaias . quod ignis est
mod o in syon et camin us  erit in ierusalem. / Jtem ab uno in-
choat ur  antiphona. et a plurib us  finit ur  ut notet ur  quod carit as incip it
ab uno .idest. a xristo et in membr is ei us  ab ipsconsummat ur . sicut
ipse dici t in evangeli o .  iohannis . Mandatum nouum do uobis et cetera. Significat
40autem antiphona. mentis iocunditatem. vnde psallite sapienter.
tunc enim iocunditas sapida est cum de deest. tunc sunt ma-
n us  sub pennis ezechielis .i. et prouerbiisBeat us  uir qu i inuenit
sapientiam et qu i affluit prudenti aQ u ia qu i habet iocunditatem mentis
in eternis de facili affluit prudentia bonis operib us
45quib us  sibi prouidet in fut ur o. / hec iocunditas augmentat ur  per
bonam operationem et ideo antiphona ante psalmum imperfecte dicitur post
psalmum perfecte. vn de dicit ur  antiphona  qu a si ante psalmum sonans. p ost  antiphona·

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 41va

Quid est  iubil us  sequit ur  pneuma siue iubil us / Est autem iubil us  exultatio mentis
habita de eternis que ne c omnino taceri potes t ne c plene expr imi. et
expressio hui us  exultationis dicitur iubilus siue pneuma et
fit per unam litteram in fine antiphone. ad expr imendum quod laus
5dei ineffabilis est et incomprehensibilis. / Q uedam tamen ecclesi e non di-
cunt sed meli us  est ut dicat ur . Qu ia scr iptum est Beat us  populus
qu i scit iubilationem. p ost  hymnum ergo sequit ur  psalmodia
ut dictuest per qu am  significant ur  bona opera. Q ue diuidit ur  in tr es
noct ur nos. Sed prenotandum est quod noct ur nale officium cantat ur
10ab ecclesi a propter tres causas. / P r ima est quia de nocte interfecta
sunt prim ogenita egipti. sed prim ogenita israel saluata sunt.
vt ergo dominus prim ogenita nostra nobis seruet .idest. hereditatem
regni celestis quam adqu isiuit nobis primogenit us  dei fili us
ideo cantam us  ei officium noct ur nale ne sim us  sicut esau
15qu i pro edulio lenticule rufe perdidit prim ogenita sua.
cu i assimilant ur  mali qu i ius prim ogenit ur e sue .idest. hereditatem
celestem amittunt pro uana delectatione mundi. / S ecunda
ratio est quia fili us  dei natus fuit de nocte vn de sapientie .xviii.
dum medium silentium tenerent omnia et nox in suo cursu
20medium iter perageret omnipotens. sermo. tuus. domine. idest. fili us  tu us  a regalibus. sedibus.
uenit. et ideo ut gr ati sim us  natiuita ti ipsi us  laudam us  eum de noc-
te. / tercia ratiest ut noctes delictorum nostrorum illuminent ur .
Q uare  dicunt ur  .ix.  psalmi  Diuidunt ur  igi tur
 noct ur ni .idest. psalmi noct ur nales in tres noct ur nos ut
25dictuest ut notet ur  tr iplex ordo fidelium .scilicet. ante legem sub
lege et sub gratia. omnes enim adstabim us  ante tr ibunal
iudicis et nos qu i uiuim us  qu i residui sum us  non preueniemus. eos. qu i dormierunt.
.i. ad tessalonicos .iiii. vt notet ur  quod per laudem dei fideles
cui us que temporis ad eternam peruenient laudem. Jn dieb us  autem domini-
30cis in quib us  non est aliquod festum in prim o noct ur no dicuntur .xii.
psalmi et tres antiphone. vna ergo antiphona Respondet .iiiior. psalmis.
vt notet ur  quod qu ilibet habens fidem tr initatis .iiiior. ui rtutib us  qu a -
drat us  est. quia ciuitas est in quadr o posita. sicut habet ur  apocalipsis penultimo.
Jtem per duodenarium numerum patriarcharum tempus et prophetarum
35significat ur . per ternarium tempus noue legis uel apostolorum qu i fidem
trinitatis predicauerunt. / P ost  psalmodiam sequnt ur  lec-
tiones  de  lectionib us .  quare   dicunt ur . est autem lectio doc-
tr ina quia docend us  est omnis homo ut omnia opera sua ad deum
retorqueat. Solet autem antiqu it us  tercia lectio esse de
40tr initate. quia tr initatem uolebant docere sed mod o omnib us
innotuit. et ideo non fit it a. / Jtem in festis sanctorum canit
ecclesi a .ix. psalmos et .ix. lectiones ad notandum quod per
merita sanctorum perueniem us  ad societatem .ix. ordinum
angelorum. / Jtem quando non est aliquod festum dici t ecclesi a .xiicim . psalmos
45 Quod d icunt ur  .xiicim .  psalmi  inperfestiß  dieb us  binos et binos vt notet ur  caritas que ad min us  inter
duos reperit ur . Sex antiphone que dicuntur inter illos .xiicim .
psalmos significant perfectionem operum. quia senari us  numerus perfectus

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 41vb

est. / P ost  antiphonam dicitur uersiculus alta uoce ut excitent ur  pigr i. Mul-
ti enim sunt pigr i ad intelligen dum  diuina et ad laudandum deum. Cum
enim deberent intendere eis que dicuntur cogitant de uanis
de qu ib us  conquerit ur  dominus per osee .ix. effraym qu a si auis aduolauit.
5effraym .idest. ille qui debet fructificare de eternis ub i de-
beret ponere nidum suum aduolat ad uana qu a si auis in
aera. et per uersiculum alte inchoatum exhortant ur  ad hoc ut
reuertant ur  ad cor et ut dominice orationi intendant que sequit ur
uersiculum. / Jnde etiam dicitur uersiculus a uerto uertis monens ut
10homines se uertant a uanis ad spiritualia. antequ a m autem dicant ur
lectiones per quas habem us  doctr inam· dicitur pater noster ad significan dum
quod qu i indiget sapientia et intellectu doctr ine postulet
eam a domino qu i dat omnib us  affluenter et non impro perat sicut dici t beatus
iacob us . / et in silentio dicitur ad notan dum  quod oratio poti us  habet effica-
15ciam in deuotione cordis qu a m in clamore oris. / Finita
oratione dominica .idest. pater noster petit lector benedictionem a pres-
bitero nominat eum domnum quia sol us  deus dominus. vn de ipse presbiter
non a se dat benedictionem sed a deo petit dari dicens
Benedictionem perpetuam tr ibuat nobis pater etern us . / Jn fi-
20ne autem lectionis dicit lector. tu   autem   domine   miserere   nostri  
et non domne quia ad deum dirigit sermonem qu i est uer us  dominus.
/ Jtem psalmos dicim us  stantes vt notet ur  quod stantes in bonis operib us
uincim us . dum enim populus israel pugnaret cum amalech
qu a mdiu man us  moyses eleuabat uincebat. sed quando di-
25mi ttebat uincebat ur . eleuatiigi tur nostra eleuationem men -
tis significat. / Lectiones uero sedendo audim us  quia doctr inam
sedendo et qu iescendo recipim us . vn de ecclesiastic us  sapientiam scr ibe in tempore
uacuitatis. / p ost  lectiones sequit ur  responsorium in qu o notat ur  quod Respondere de-
bem us  doctr ine per bona opera ne cum seruo pigro qui
30abscondit pecuniam domini sui mi ttam ur  in tenebras ex-
teriores et ad pigr itiam remouendam que sepe se ingerit
 sequit ur  uersiculus statim p ost  responsorium  uersiculus  qu i dicitur a uerto uertis ut exci-
tet pigros ut uertant se ad deum. et recantat ur  responsorium
imperfecte vt notet ur  quod si non in monte saluare nos pos-
35sum us  saltem in segor saluem ur  .idest. in statu perfectionis.
 Monachi dicunt  quare  monachi  dicunt  .xii.  lectio nes  et  .xiicim .  psalmos
 .xiicim . lectiones et .xiicim . psalmos ut per bona opera et per bonam
doctr inam deueniant ad societatem .xiicim . apostolorum et .xiicim .
prophetarum. vn de apocalipsis. vidi .xx .iiiior. seniores stantes
40ante tronum et cetera. híì significant .xii. apostolos et .xii. prophetas
/ vel potes t dic i quod hoc faciunt monachi ut plenariam exi-
beant seruitutem. vn de apostol us Sine intermissione orate.
Jn nocte uero sunt .xiicim . hore quib us  .xiicim . lectiones pos-
sum us  coaptare. / p ost  omnes lectiones et Responsoria dicitur uer -
45siculus a sacerdote uoce demissa. / vt notet ur   quod non
ualet clamor oris nis i adsit clamor cordis. licet
enim moyses ad deunon  clamaret ore dixit tamen ei domin us

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 42ra

Quid clamas ad me.  ur  exodi .xiiii. plus enim atendit cla-
morem cordis quam oris.  te  deum  laudam us
 Post lectiones et Responsoria dicim us  te deum laudam us et hoc alta
uoce vt notet ur  quod si bonis operib us  doctr ine sancte bene Responderi-
5m us  ad celestem laudem cum angelis perueniem us . Sequit ur  de
matutinis laudib us  quas sicut dixim us  alique ecclesi e diui-
dunt a noct ur nis. et hec dicuntur in mane quia tali hora sub-
mersit dominus egiptios saluauit hebr eos. hac igi tur hora
laudam us  deum ne in mari hui us  seculi cum egiptíìs submer -
10gam ur . sed ad similitudinem hebr eorum saluem ur . et quia tali
hora surrexit dominus vn de mane prim a sabbati surgens. dei filius.
et cetera. et quia tali hora ambulauit dominus super mare la-
udam us  igi tur et quia saluauit nos per suam resurrectio nem et ut su-
pr a mare hui us  seculi faciat nos ire sicco uestigio ad si-
15militudinem petr i. / Sunt autem .vque . psalmi vt notet ur  per
xrist i resurrectio nem  nostra resurrecti o fut ur a. et .vque . sensuum reparatio.
vel sunt .vque . psalmi propter .vque . stat us  ecclesi e. / Prim us  enim psalmus
est dominus regnauit. jn qu o laudat ur  deus qui fi rmauit orbem
terre in fide et resurrectio ne et ita hi c psalm us  pertinet ad regnum
20xrist i. / Secundus pertinet ad confessores vn de ib i habet ur  jntr oite portas ei us .
in confessione. et bene incipit a iubilo quia confessi o multum placet deo. / terci us
psalmus significat statum martirum qu i sitiunt ad dominum. vn de siti-
uit in te. anima. mea. et cetera. / et quia tota sitis nostra et intentio
debet esse in tr initate et ad tr initatem sequit ur  psalmus ub i notat ur
25tr initas .scilicet. deus misereat ur  ibi benedicat   nos   deus· pater
noster. fili us benedicat   nos   deus  · spirituc sanctus. et ideo uniunt ur  duo
psalmi .scilicet. psalmus sign ificans sitim et psalmus de tr initate.
/ Q u art us  psalmus sign i ficat statum antixrist i in cui us  tempore purgabunt ur  ius-
ti tamquam in camino ignis. non tamen urent ur . sed accipient
30ib i formam auri. vn de apocalipsis .i. vidi pedes xrist i similes aurical-
co. Jn hoc etiam psalmo non dicituGloria patr i quia ultim us  uers us  idem dici t
quod gloria patr i et filio. et. spiritui. sancto. / Sequit ur  qu int us  psalm us  in quo notat ur
ille stat us  quando .scilicet. p ost  mortem antixrist i conuertent ur  iudei et tunc
erit sene ct us  in misericordia uberi. / tunc tr iplex ordo iustorum
35laudabit deum in magna plenitudine .scilicet. coniugati
continentes et ui rgines cum alíìs quib us  debet ur  aure-
ola. / ideetiam non dicitur Gloria patr i p ost  benedicite quia distincte ib i to-
ta tr initas laudat ur  in creat ur is. / dicitur autem Gloria patr i p ost  lau-
date dominum de celis vt notet ur  quod per bonam operationem
40sociabim ur  angelis qu i incessanter laudant deum. Sed querit ur  quare
ecclesi a in matutinis laudib us  inuitat ad iubilandum cum ipsa
questio  non iubilet. / Querit ur  etiam quare duo psalmi .scilicet. deus deus meus cum
suo combinato .scilicet. deus misereat ur et laudate dominum de celis
solutio  incommutabiles manent. / Ad pr imum dicim us  quod officium quod dicitur in
45laudib us  resurrectio nem  domini significat que completa in capite xpist o
implenda est in membr is. ad notandum quod in parte est impleta non
dicitur iubil us  in fine antiphonarum. Maxime in illis psalmis

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 42rb

ub i fit mentio de resurrectio ne. / est enim iubil us  cant us  qu i concipit ur
spe glorie tamen quia adhu c implenda est resurrecti o in qu ib us dam anti-
phonis dicitur iubilus. / Jn tempore enim paschali in uersi-
culis et Responsoríìs et alleluia iubilam us  propter nostram resurrectio nem
5quam adhu c speram us . ne c adhu c expr imere plene possum us . quod
sign ificamus in iubilo per uocem non sign ificatiuam osten -
dentes nos sperare resurrectionem qu a m mod o non uide-
m us . ne c expr imere possum us . / Jn antiphonis autem non dicitur
iubilus propter resurrectionem domini que impleta est eodem
10mod o non dicitur iubilus in antiphonis matutinarum la-
udum in qu ib us  fit mentio de resurrectio ne domini ut in tr i b us  psalmis.
/ Jn antiphona qu arti psalmi non dicitur iubil us  quia nabucodono sor dum
iussisset tres puos poni in camino ignis uidit qu artum
cum eis .idest. xristu m eos consolantem. Qu i enim sunt in tr ibulatione hoc solum
15orant ne deficiant. et poti us  est loc us  timendi quam sperandi.
et propter hoc non dicitur iubilus. / Jn fine autem hui us  psalmi maxime
quia in tr ibulatione sanctorum non apparet gloria dei non dicitur iubilus.
/ Jn fine autem psalmi .scilicet. laudate dominum de celis dicitur iubil us
quia in hoc psalmo non fit mentio de resurrectio ne. sed spe glorie quam
20expe ctam us  ex qua est iubilus. / Ad aliu d dicim us  quod psalmi inuaria-
biles sunt híì .scilicet. deus deus meus cum suo combinato et laudate
dominum. de celis. quia sine fide tr initatis et desiderio ipsi us  que in duob us
psalmis unitis expr imunt ur et sine laude dei que per laudate
domin um  de celis intelligitur numqu a m debet esse xrist ian us . / pr im us  autem psalmus .scilicet.
25dominus regnauit quandoque mutat ur  in miserere mei deus ut in
.xal. et feríìs vt notet ur  quod per penitentiam ad gloriam resurrectio nis per -
ueniem us . psalm us  enim ille penitentialis est.
 Sequit ur  hyn us  p ost  psalmos et p ost  hymnum canticum zachari e et hoc est quod
apostolus dici t esse seruiendum deo in psalmis hymnis et canticis .idest.
30corde ore et opere. Sed ne fastidium se ingerat nobis sicut iu-
deis qu i fastidiebant manna vn de etiam deus inmisit in eos ser-
pentes ignitos qu i eos interficiebant precedit capitulum
.idest. lectio breuis sumpta a nouo uel a ueteri testamen to. pro -
uocans nos ad deuotionem que contr aria est fastidio. jllu d autem
35sacerdos dici t cui us  est officium excitare pigr os. p ost  hymnum sequit ur  za-
chari e canticum per quod notat ur  promissio. / Sed quia tardi sum us  ad
credendum promissionib us  precedit uersiculus alta uoce prolat us  ut nos
excitet ad credendum promissa dei. S ed cum dicitur illu d canticum offert ur
incensum vt notet ur  deuotio egrediens ab igne carita tis
40que debet esse in omni laude dei. / fum us  omnis in altum tendit per quod no-
tat ur  deuotio que sursum tendere debet. / prim o ci rca altare offert ur  in -
censum ut notet ur  canticum toto cordis affectu esse proferendum.
/ vel ne nobis accidat quod zachari e accidit qu i dum offerret incensum
apparuit ei angelus dicens quod ei nasceret ur  fili us  non credidit et
45ideo obmutuit. Jta cauendum est tib i quia nis i credas promissionib us
dei fies mut us  a laude dei.  de  oratione
 Sequit ur  oratio quia per orationem impetranda est promissio. sed ante orationem

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 42va

salutat presbiter populu m dicens dominus uobiscum. vt animet eos ad orandum
pro ipso ut sua oratio accepta sit deo ut deus det ei gratiam
finita oratione iterum orat dicens dominus uobiscum ad perseueran -
ciam in gratia. Sed quia simplices sacerdotes imperfecti sunt non
5dicunt uerbum domini .scilicet. pax uobiscum sed episcopi qu i perfecti debent esse.
ad ultimum dicitur. Benedicam us  domino a pueris qu i perfecti
sunt quo ad etatem vt notet ur  quod nos debem us  estima-
re omnia opera nostra esse imperfecta ne superbiam us . vel ad notan dum
quod soli pueri .idest. puri a malicia laudant digne deum
10 et gratias agunt. Chor us  uero Respondet deo gratias. Sed uidetur quod
deberet dicere amen .idest. fiat .idest. sit ita quod deus sit benedict us . Ad
hoc dicim us  quod bene Respondet deo gratias vt notet ur  quod hoc ipsum quod deum
benedicim us  habem us  ab ipso deo.  de  .iiiior.  horis  diei
 Finito matutinali officio sequit ur  de horis. Sunt autem .iiiior.
15hore. Pr ima. tercia. Sexta. nona. / Sed cum in omnib us  horis
questio  diei esset psallendum et sint .xiicim . hore Q uerit ur  quare hoc fit in .iiiior.
solutio  horis solum. ad quod dicendum est quod corp us  animale est et corruptibi le et ideo
non potest omnib us  horis .xii. deum laudare ut dictuest. quod tamen
min us  facit suplet in híìs quia tres psalmi dicuntur in qualibet
20hora qu orum qu ilibet continet duos octonarios. et sic in .iiii. ho-
ris numerus psalmorum Respondet numero horarum. Significat autem octo-
nari us  octauam resurrectionis. et nota quod hora pr ima
apparuit dominus mulierib us . et ideest etiam quia in hac hora conueni-
ebat dominus ad templum et propter hoc ecclesi a in hac hora inuocat dominum di-
25 Deus in adiutorium meum     de  pr ima  hora  cens
 intende et cetera. cum glorificatione. et quia pr ima hora di-
ei petit ut liberet ur  a persequtionib us  mundi et a temptationib us
diabo li quod patet in hymno. et ideo semper est inuariabilis hora quia
qu olibet die indigem us  tali liberatione et similiter completorium in-
30uariabile est in quo petit ecclesi a a fantasmatib us  libera-
ri. et tali liberatione semper indiget. / vel quia deuest alpha et
.omega. idest. pr incipium et finis et ipsest inuariabilis propter hoc
etiam quia  a nobis semper exigit pr imicias et decimas ideo quedam
ecclesi e numquam uariant antiphonam ad pr imam sed est semper de tr i -
35nitate nis i accidat festum quod sit de ipso deo. alique uero
ecclesi e uariant antiphonam in pr ima etiam in festis sanctorum qu i non tam
rationabiliter facere uident ur . p ost  hymnum sequit ur  psalm us .
Deus   in   nomine   tuo ub i orat ecclesi a liberari a periculis mundi et ab
Inimicis. Sequnt ur  alíì psalmi. Beati   immaculati   et cetera. Sed
40Nota quod a beati immaculati et cetera. usque ad dominum cum tr ibula-
rer est un us  psalmus qu i sicut dicit ambrosi us  est paradis us  pomorum
apotheca spirituc sancti et propter hoc ecclesi a ruminat ipsum in horis
ut sit animal mundum. et etiam ruminat ipsum in horis species aroma-
ticas paradisi ut sit aromatica deo et mundo. / Sunt autem
45psalmi qu odammod o tres et significant quod predictuest qu odammod o .v. si
.scilicet. habeat ur  respe ct us  ad diuisionem octonariorum. et significat quod

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 42vb

ecclesi a petit ne ingr ediat ur  mors per fenestras sensuumJstis
autem psalmis addit ur  Q u icumque uult in qu o continet ur  fides nostra ut
assumam us  scutum fidecontr a diabolum et omnes temptationes diei
de  capitulo  aduenientis. / Sequit ur  capitulum quod est qu a si eluctuarium contr a fasti-
5dium et sequit ur  uersiculus ad excitandum pigr os. vn de alte dicitur. / Sequit ur
dominica oratio. Sed quia musce morientes perdunt suauitatem
quare  dicitur  kirieleison  unguenti precedit kirieleison ter  propter patrem qu i est unum cum filio.
et spiritu sancto. et xpisteleison  ter propter xristu m qu i est unum cum patre et spiritu sancto.
et iterum kirieleison .  ter  propter spiritum sanctum qu i est unum cum patre et filio
10 / Sic enim notat ur  quod in qu alibet persona sit utr aque alia. et no-
ta magnam efficatiam istarum uocum quia dum beatus basili us
clamasset kirieleison aperte sunt porte nicene ecclesi e. / Jtem
dum beatus german us  clamaret kirieleison .v. reges uersi sunt
in fugam. vn de forte aliu d significat qu a m hoc domine miserere. sed nos sign i -
15ficationem illam ignoram us . Nota etiam quod in ferijs flec-
tim us  genua vt notet ur  leticia in festo. dicitur oratio domini-
ca ut impetret ur  uita spiritualis anime. vn de dici t p ost ea. viuet  
anima   mea     et   laudabit   te . et p ost ea sequit ur  confessi o erraui sicut ouis
que. non enim potest uiuere in deo qu i ei non confitet ur . demissa
20uoce dicitur dominica oratio vt notet ur  humilitas et deuotio
orationis. sed finit ur  alte ut auxilio precum illorum qu i Respondent
liberet ur  a temptatione. / p ost ea dicitur credo in deum. quia sine
fide impossibi le est placere deo. dicitur uero dimissa uoce et finis
alte quia corde credit ur  ad iusticiam. ore. autemconfessio. fit ad
25salutem. et sequnt ur  multe preces qu ib us  ecclesi a obsecrat orat
postulat gratias agit secundum doctr inam apostoli ad timoteum.
obsecrat quando petit cum adiuratione quando dici t in letania.
per passionem. tuam. libera. nos. domineorat cum petit sibi dari bona
ut cum dici t. Cor mundum crea in me deus et ceterapostulat cum petit
30a se remoueri mala ut cum dicit. dignare domine et ceteraGratias  
agit  cum dicit. Benedic anima mea. domine. et cetera. propter maiorem
deuocionem excitandam flectit genua sic orando
quod non facit in dieb us  dominicis propter leticiam resurrectio nis. ne c in alijs dieb us
festiuis propter leticiam festi. Jmplorat consequenter ecclesi a p ost qu a m di-
35rexit ad deum orationes suas· orationes sanctorum cum dici t. preciosa
est in conspe ctu domini mors sanctorum ei us . Jn hac hora pr ima ar-
mat se ecclesi a contr a hostes. / prim o cingulo castitatis cum dici t. Beati
immaculati. et cetera. / et Galea salutis .scilicet. spe cum dici t Retr ibue
seruo tuo. / et sumit scutum fidei cum dici tQ u icumque uult et cetera.
40ad ultimum gladium spirituc quod est uerbum dei in capitu lo.  de  tercia
 Sequit ur  tercia Jn hac hora secundum marchum cr ucifix us  est ihesuc lin -
guis iudeorum. Jn hac etiam hora dat us  est spirituc sanctus .scilicet.
apostolis uisibiliter. vn de actibus. non sunt isti ebr ij cum sit hora
diei tercia. vn de etiam dici t hymnum Nunc sancte nobis spirituc et cetera. et
45cantat legem pone et cetera. quia tunc data est noua lex
apostolis et cantant ur  tres psalmi ratione predicta. et quia per legem
dei sanat ur  homo a morbo peccati vn de sapientia. non herba nec ma-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 43ra

lagma sanauit eos et cetera. dici t Sana me domine et sanabor. in
capitu lo et in Responsorio Sana animam meam et cetera. ex predictis autem
patet ratio omnium istorum .scilicet. psalmorum capitulorum Responsoriorum et eorum
que precedunt.  de  .vi.  hora.
5
 Sexta hora cr ucifix us  est ihesuc et ideo tunc laudat eum ecclesi a grati as
agens ei qui pro ipsa passus est. vn de uehementer eum dili-
git. vn de in canticis. nunciate dilecto meo quia amore langueo.
vn de etiam dici t defecit in salutari. tuo. et cetera. Responsorium. Benedicam dominum
in omni tempore. quia dignat us  est pro me pati.  .ixa.
10
 Sequit ur  nona. Jn illa hora xpistuc exspirauit tunc uelum
templi scissum est monumenta. aperta. sunt. et cetera. et ideo tunc dici t ecclesi a mi-
rabilia testimonia tua et cetera. Responsorium. redime me domine et cetera. et
sic orat ecclesi a pro sua redemptione ne uideat ur  oblita
quia tali hora redempta est.  de  uesperis.
15
 Sequit ur  de uesperis. Jn hac hora significat ecclesi a pr imum aduentum qu i
fuit in uespera mundi .scilicet. in ultima etate de qu o reddit
gratias deo. vn de in hac hora psallit. vn de apostol us . nos sum us  in qu os fines.
seculorum deuenerunt. / dicit autem .vque . psalmos ut impetret ueniam peccatorum
que fecit per .vque . sens us  uel quia munit se contr a noct ur nales tr ibulationes tr i -
20bulationes antiphona. et hymn us  dicuntur ratione predicta. precedit
hymnum quandoque responsorium ad notan dum  quod tunc maxime debem us  Respondere ex-
hortationi facte per capitulum precedens. post hymnum sequit ur  uersi-
culuß exhortationiß ut excitet pigros ad intelligendum
25promissa dei que continent ur  in cantico beate Mari e. / pr ima promissio
facta fuit noe. vn de Genesis. ponam archum meum in nubibus. celi. et
hec impleta est. / Secunda abrahe et dauid in prim o Genesis. in semine
tuo benedicent ur  omneß gentes. et dauid. in psalm o. de fructu ventr is
tui ponam super sedem tuam. et hec impleta est in beata ui rgine quod notat ur
30in suo cantico ib iRecordat us   misericordie   sue  . et cetera. per hoc certi
sum us  quod dabit nobis ultimam paradisum .scilicet. / Jtem tunc apponit ur
incensum ad implendum iuge sacrificium. sic enim fie-
bat in lege in qua offerebant ur  duo agni. vn us  in ma-
ne. Ali us  in sero. et hec pinguior. ad notan dum  quod carit as crescit
35ut sim us  semper bonus odor deo proficiendo in scientia et doctr ina.
et etiam quia propter promissiones dei debem us  tales esse ut sim us  ei
boni odoris.  de  completorio.
 Sequit ur  completorium Jn memoriam eterni gaudíì celebr at ur  hec
hora et in signum humilitatis Jncipit conuerte nos et cetera. quia qu ilibet
40qu a muis perfectus estimare se debet imperfectum siue insipientem. dici-
quare  dicuntur  .iiiior.  psalmi  mus autem .iiiior. psalmos ut obtineam us  remissionem peccatorum
que facim us  dum sum us  in corpore composito ex .iiiior. elementis. uel
.iiiior. humorib us . uecomplexionib us . vel quia munit ur  corp us  contr a
fantasias noctis a uoce perfectionis incipit dicens. Cum   inuocarem  
45 exaudiuit   et ceteraJn   tr ibu latione   dilatasti   mich i  . hoc perfectorum est. Sed quia imperfect
se debent reputare omnes perfecti Sequit ur  miserere mei. domine et
exaudi. orationem. meam. quod dicere est perfectorum. p ost ea alijs omnib us  amonitis
ad bonum facit mentionem de pace eterna ib i Jn   pace   in  

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 43rb

id   ipsum  . qu a m semper debem us  habere in memoriam et maxime cum
corp us  debet qu iescere in lecto· mens debet qu iescere in deo. debet
etiam quiescere in spe. vn de secundus psalmuest in   te   domine   speraui  .
 Sed quia spes non est sine timore aliter enim presumptio esset
5sequit ur  ideo psalmus de temptatio neQui   habitat   et cetera. jn quo promi ttit
deus liberare ecclesiam. diabol us  enim est qu a si latro qui de nocte
incedit et ideo iminente nocte dicit psalmum contr a temptationes
noct ur nas. vn de in ultimo psalmo benedicit ecclesi a deum pro liberatione
teptationum. vn de dici t ecce   nunc   benedicite   dominum  . / Sequit ur  antiphona et hym -
10nus et p ost ea capitulum licet in alíís horis capitulum prece-
dat hymnum. hoc autem fit ad notandum quod perfecti qui significantur
in completorio preueniunt temptationi. hoc tamen non faciunt quedam
ecclesi e. Sequit ur versiculus et nunc dimi ttis qu i est psalmus de utr oque aduen -
tu ut promissionib us  alliciam ur et in illis qu iescam us . Se-
15qunt ur  preces contr a fantasmata noctis quia tunc maxime in -
quare  dicit ur  simbolum  in completorio  cumbunt ut dictum est. vn de etiam sequit ur  simbolum et alia de causetiam
ut si homo moriat ur · in confessione fidei moriat ur . vn de et hac
hora fit confessio generalis ut in pr ima ne c mutat ur  antiphona
ut dictuest nis i in festis domini.  de  missa.
20 Sequit ur  de officio misse. orat tunc ecclesi a ut digne appareat
ante presentiam saluatoris. eadem enim carita te qua pr ius  uenit·
uenit in altari. / vt autem fidelitas ostendat ur  dicit ecclesi a in
intr oitum. / Sic enim dicitur pr ima pars misse uel officium in
qu o orat uel laudat deum. Sequit ur  psalmus   et   uersiculus  ut notet ur
25uersio ad operationem. / Q uod autem tropum dicit habet originem a le-
ge. ut enim legit ur  numeri .x. cum eleuaret ur  archa cantabant
exurge domine cum deponebat ur  cantabant reuertere
domine ad multitudinem exercit us . tui. orat autem ecclesi a quia per
orationem uincit ur  amalech .idest. diabol us . Sequit ur  Gloria   patr i  quia p ost
30orationem danda est gloria deo. p ost ea ecclesi a reuertit ur  ad officium ut
notet ur  desiderium. et   ter   dicitur  in festis ad notandum leticiam et
perfectionem. / Jn qu ib us dam tamen ecclesíís semiplene dicitur vt notet ur
quod inperfectuest quod facim us  dum uiuim us . / dum autem canit ur  of-
ficium accedit sacerdos ad altare et coram ipso duo cerei sunt
35qu i significant legem et prophetias que xristu m lucem mundi nunciabant. / est ib i
subdiacon us  ferens evangeliu m et diacon us  qui significant apostolos et
discipulos qu i precedunt. quia misit dominus eos ante faciem suam. / Sed
antecedit ille qui fert th ur ibulum in qu o notat ur  cor humanum quod
debet esse apertum superi us . inferi us  clausum habens ignem caritatis et th us
40deuotionis in sursum tendens quod notat ur  per fumum. / Sacerdos
significat xristu m magnum sacerdotem. / Sed antequ am accedat ad altare dici t
iudica me deus et cetera. ub i petit liberari a temptationib us et illuminari
ut patet in psalmo. / Petit a deo ut det ei quod offerat .scilicet. fi-
lium suum quia nis i deus ei daret ut dedit qu ondam abrahe non haberet
45quod offerret. / Sequit ur  confessi o ut purior sit. / Postea accedit ad
altare ut illu d osculet ur  ut notet ur  pacificatio cum iudeis. / p ost ea li-
brum vt notet ur  pax ad gentes habita per predicationem. / P ost  ad

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 43va

dexteram uadit quia antiqu it us  iudea erat a dextr is.
gentes ad sinistram ex parte aqu ilonis. ub i non lucet
sol. / Notandum autem quod episcopuc ante altare dicit. Quam
dilecta tabernacula. ut notet ur  in ipso plenitu-
5do ui rtutum.
/ p ost  th ur ificationem sequit ur  inuocatio tri-
nitatis. Nouies autem inuocat ur  ter  qu antum ad pa-
tremter · quantu m ad filiumter · quantu m ad spiritum sanctum. ut no-
tet ur  pater in filio et fili us  in patre et spiritu sancto. / Jnmu-
10tat ur  autem xpisteleyson· ut notent ur  due nat ur e in
xpisto esse. Nouies autem dicitur. ut ecclesi a perueniat ad
societatem ciuium supernorum .scilicet .ix. ordinum an-
gelorum. / est autem grecum kyrieleyson. / hebr eum alleluia
.idest. laudate inuisibilem. / et sabbaoth .idest. deus exerci-
15tuum. vn de in missa ßunt tria genera linguarum. ad
notandum quod omnis lingua deum debet confiteri. / Sequit ur  can-
t us  angelicus. in qu o notat ur  spes ecclesie que cum angelis
sperat se canere. vnde iam eorum assumit canticum.
/ Sequit ur et in   terra   pax   hominib us  . hoc enim Responderunt angeli
20qu i erant cum illo angelo qui pr im us  hoc canticum ce-
cinit. ad cui us  representationem chor us  hoc cantat·
qu od sequit ur . ut dicitur appositum est a beato ylario / Jnno-
centi us  dicit quod papa apposuit qu i non us  fuit p ost  bea-
tum petrum laudam us  te et cetera inenarrabilia ei us
25opera predicando. / Jtem in officijs canit ecclesi a can-
ticum de nouitate. Juxt a illud. Cantate domino
canticum nouum. / Sequit ur  oratio facta salutatione ad
populum. que salutatio sumpta est a salute facta· a
booz messorib us  suis. / Sequit ur  epistola  que ideo sic dicitur
30quod lectio ista plerumque sumit ur  ab epistoliß pau-
li uel aliorum. et numqu a m a lege moysi. quia uelum tem -
pli scissum est. ne c uelum ponendum est ante oculos. quia
xrist iani filij aqu ile bene intendunt oculos in radios
solis existentis in rota .idest. uident xpistum per fidem
35promissum in ueteri testamento. / Post epistolam· se-
qu it ur  Responsorium. ut notet ur  nos operib us  Respondere· eis que
audiuim us  in lectione. / Sequit ur  uersiculus ad
excitandum pigros. / Dicit ur  autem Responsorium gra-
duale. quia de uirtute in ui rtutem debem us  proce-
40dere de mansione in mansionem. / Sequit ur  alleluia  laus
angelica et sententia breuis continens magnum
iubilum. et incitans ad iubilum. / Jubilat autem ecclesia
sciens quod grandis restat uia usque ad montem
dei oreb. quod interpretat ur  mensa. timet ne fideles
45obdormiant in fide. et faciant uitulum confla-
tilem .idest. lasciuiant in temporalib us  quod maxime fa-
ciunt prelati. uel fastidiant manna .idest. corp us  xpisti
et uelint redire ad pepones et allia. et ol-
las carnium. Qu od faciunt illi qu i dum celebrat ur ur

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 43vb

missa· uisitant coquinam. / Jtem in qu ib us dam ecclesijs decan-
tat ur  alleluia a pueris. Responsorium siue gr aduale a magnis
et uersiculus. vt notet ur  quod ex ore infantium et lacten -
tium et cetera. et alibi. / Laudate pueri dominum. jlli enim qu i
5puri sunt. laudi xpistconueniunt. fortes uero in fide
et in tolerando aduersa qui pugnare possuncontr a
amalechitas· graduale debent cantare.
/ Jtem gr aduale   et   alleluia  ad locum in quo ascendit ur  per
grad us  cantat ur . quia ascendendum est de gr adu in gr adum.
10deuteronomio. terra nostra montuosa est. hec est terra celestis
ierusalem. de qua loquit ur . que solis cogitationib us  de ce-
lestib us  habitanda est. / Sequit ur  sequentia   et hec canta-
t ur  ab omnib us  simul in coro. ut notet ur  concordia carita tis.
hec enim laus que sic fit placet deo ut in   cantico   .iiii. vul-
15nerasti me soror mea sponsa mea in uno oculorum.
Jn uno dici t· ut notet ur  concordia et uoluntas unifo-
rmis. / et quia laus sic factest deo cib us  delicatissi-
m us · propter hoc ad ultimum p ost  ceteras laudes canit ur . hec est
illa tunica inconsutilis qu a m deus non patit ur  scindi. / Sequit ur  
20 evangeliu m  .idest. littere hereditatis eterne. et legit ur  in medi-
o ecclesi e ut audiat ur  ab omnib us . et ut notet ur  quod omnes
communiter deum debent laudare. et sumit ur  liber sumit ur
a dextr a parte altaris. Qu ia de syon exiba t lex et
uerbum domini de ierusalem. / et sicut dictum est ecclesi a de iu-
25deis a qua sumpsit exordium nostra ecclesia fuit
antiqu it us  a dextris. / Nota etiam quod in qu ib us dam ecclesijs
dicitur antiphona ante evangeliu m et incipit ur  a diacono et
finit ur  a choro ut notet ur  caritas. et cantat ur
sine neumate ut notet ur  quod deus non precepit
30nos habere· nis i simplicem caritatem. / Petit autem bene -
dictionem a sacerdote· ut notet ur  quod non debent
predicare nis i missi. / precedit autem crux· ut notet ur
quod debem us  predicare crucifixum. / et ut notet ur  quod
qui intuet ur  eum per fidem· sanat ur  a morsu antiqu i
35serpentis. Jpse enim est serpens in palo. / Jtem prece-
dunt duo cerei· per quos sign ificant ur  lex et propheti-
a. uel enoch et helias qu i precedent secundum aduentum.
et interficient ur  in ierusalem ab antixpisto. / Jtem du-
os cereos precedit turibulum· ut sim us  bon us  odor
40deo. / Jtem legit ur  evangeliu m in pulpito· ut notet ur  eminen -
cia uel altitudo euangelíì. Lex etiam data est in monte.
/ Jtem supponit ur  puluinar evangeli o. quia iugum xpisti sua-
ue est. huic iugo qu i subicit ur · omnia hec subie cta sunt
ut dici t beatuß aug us tin us . / Jtem ante evangeliu m salutat diaco-
45n us  populu m dicens. dominus   uobiscum  ut .scilicet. ipsi suscipiant in -
situm uerbum .idest. ram us  boni operis possit in eis inseri.
et ipsi sint bona terra faciens fructum. Resalu-
tat eum populus· ut possit digne legere evangeliu m. / Jtem

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 44ra

Responsorium et alleluia cantant ur  uersa facie ad orientem .idest. ad
xpistum qu i noster oriens est. / evangeliu m uero· uers us  aqu ilonem. per quem
significat ur  diabol us . vt notet ur  evangeliu m esse tale et tantum·
per quod expellat ur  diabol us . Nichi l enim odit diabo lus  in tantum· ut
5evuangelium. et propter hoc legit ur  contr a aqu ilonem. diabo lum  enim de-
bent expellere predicatores euangelíì. vn de   in   cantico  . Na-
sus tuus sicut turris libani qui respicit ad damascum.
.idest. discreti prelati qu i intelliguntur. per nasum qui fissus est.
debent esse turris .idest. defensores populi. debenetiam esse
10succincti sicut liban us  qu i habet ramos in alto. et signific at can -
dorem. et debent respicere damascum .idestcontra dia-
bolum ut pellatur qui libenter potat sangu inem .idest.
peccatum. damasc us  enim interpretat ur  pot us  sangu inis. / Jtem di-
acon us  p ost  salutationem dici tSequentia   sancti   euange lij  ut
15.scilicet. attente audiant bonum nuncium .idest. evangeliu m nuncians
uerbum dei. Et statim populus glorificat deum· audito bono
nuncio. vn de dici tGloria   tib i   domine. Non enim loquit ur  moyses
qu i impeditioris lingue fuit. ne c ysaias habens labia
polluta. Ne c Jeremias qu i puer erat. sed xpistuc plen us
20gratia ueritate. hi c est enim qu i pr ius  euangelizauit. hi c est pu-
te us  aquarum uiuentium que fluunt cum impetu de li-
bano. / Jtem facit c ru cem super librum. quia evangeliu m est c ru cifi-
xi. / p ost ea facit in fronte. vt notet ur  ipsum non erube-
scere. / Jn pe ctore· ut notet ur . se credere quia corde credit ur
25ad iusticiam. / Similiter populus munit se signo c ru cis contr a
diabo lum · ne noceat ei ad audiendum. / Jn fine etiam euange lij·
ne semen euange lij suffocet ur . / terminat ur  autem evangeliu m acu-
to fine· vt notet ur  evangeliu m esse de eternis. sicut econtr ario
prophetie finit ur  uoce demissa. ut notet ur  quod non da-
30bant nis i temporalia. / Stantes autem audim us  ut notetur
promptitudo. et capite nudato ut notet ur  quod ad-
sit intentio. / legit ur  autem evangeliu m in ambone .idest. in loco
medio et eminenti. et dicitur ab ambio ambis. ut notet ur
xpistum ambire omnes qui custodiunt uerbum euangelíì.
35 / Sequit ur  credo in unum deum ut audita predicatione euange líì
sequat ur  fides. Qu ia fides est ex auditu. / Simbolum
autem collatio. Quando enim apostoli missi sunt ad predican -
dum conuenerunt inter se ne diuersa uoce predicarent.
et fecerunt simbolum quod in .xii. partes diuidit ur . quia a
40qu olibet .xii. apposita est pars aliqu a. / hoc incipit sacer -
dos et Respondet chor us  ne improperet ur . cecinim us  uobis
et non cecinistis. / Jtem recedit diacon us  a lectione
euangelíì et qui pri us  portabat librum in signum
quod ipse non debebat solum dicere sed facere· redit
45uacu us  ut ostendat se finita predicatione u-
acare contemplationi. Redit autem ad locum unde mou-
it. vt notet ur  quoniam omnis doctr ina a deo. et ad ipsum re-
torquet ur . Qu ia unde exeunt flumina· illic reuertunt ur .

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 44rb

/ Jtem offert librum episcopo ad deosculandum. vt notet ur  ipsum
debere delectari· in fide fidelium que infusa est eis per
predicationem. osculat ur  autem librum apertum. et hoc quia debet
scire omnia que in lege sunt. et quia solus ipse intrat in
5sancta sanctorum ut patet in ueteri lege. / Sequit ur  offerenda.
vt notet ur  quod p ost  impletionem mandatorum offeram us
nos ipsos. sed pr ius salutat ur  chor us  ut deuote po-
ssint cantare et offerre se ipsos. / et est consuetu-
do tracta a patribus qui antiqu it us  dum offere-
10bant in tubis clangebant. offert autem presbiter pa-
nem et uinum quia ipsest secundum ordinem melchisedech.
offerenda sunt autem que sunt dei deo .idest. anime debent
offerri. habentes similitudinem dei impressam. / Jtem quod can-
tat ur  offerenda   · sumptum est ex eo quod salomon in dedica-
15tione templi et altaris multitudinem holocau-
stomatum innumerabilem obtulit. cum magna sollemp-
nitate. et bene dicit inestimabilem quia non suncompara-
biles oblationes carnales et spirituales. / Jtem sacerdos suam
oblationemcomponit. mediante diacono. et ponit
20super corporale qu a si super syndonem mundam sicut p ost ea dicet ur .
/ Jncensum etiam adhibet ur  per quod notat ur  deuocio .scilicet. ut sim us
bon us  odor deo uel oblatio nostra. / Lauat etiam manus
sacerdos ne re us  sit sangu inis et corporis domini. et trac-
tum est a ueteri testamento in quo dixit dominus moysi.
25ut faceret labium eneum de speculis mulierum.    
/ Sequit ur  missa. que sic dicitur. Qu ia tunc diacon us  mitte-
bat foras cathecuminos quia non sunt de corpore
ecclesie. thesauri autem non sunt ostendendi extr a -
neis. / vel dicitur missa· quia a deo mittit ur  hostia. Non
enim habet quod offerat· nis i deuß ei mittat. / Jtem p ost ea o-
rat sacerdos capite inclinato dicens. Jn spiritu humi-
litatis ut uidelicet hostiam offerat ex pinguedine
carita tis. / P ost ea altare deosculat ur . vt notet ur  quod per pas-
35sionem domini populus liberat ur . p ost ea conuertit se ad populum
dicens. Orate   pro   me   fratres. et dicit populus. Me -
mor   sit   omnis   sacr ificij   tui   et   holocaustum   tuum   pingue  fi-
at. / p ost ea instat orationib us  ne indign us  inueniat ur  ut
oza qui tetigit archam domini temer et percussus
40 est a domino. ne c legit ur  aliud fecisse nis i propr iam uxorem
cognouisse tunc in nocte precedente. preciosa
archa est calix domini. vnde multum cauendum est sa-
cerdotib us . Orat autem uoce demissa ne uilescat
officium misse. uel ut deuoci us  oret. uel quia
45deuß elongat us  est a discipulis· qu ant us  est iact us  lapi-
dis· ut secreti us  oraret. / vel quia representat sa-
cerdotium  ßilentium quod deuß habuit in passione. quia
tamqu a m ouis ad occisionem duct us  est. quod etiam imitan -
50t ur  martires ut non m ur m ur  resonet ne c querimo-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 44va

nia. et tunc factuest silentium in celo dum committeret be-
llum draco. / Jtem licet sacerdos oret uoce demissa·
nichi lomin us  tamen in fine alte dicitPer   omnia   secula     seculorum  .
Querit enim assensum populi et confirmationem. ipse
5enim qu a si legat us  est populi. / p ost ea salutat populu m. et ipsi
eum. jnuicem orantes pro se. Qu o facto eos incitat di-
cens. Sursum   corda. quia qui in terrenis sunt nichil
possunt deo offerre dignum. dicit gratias   agam us  
domino     deo et cetera. et ipsi dicunt. Dignum   est et cetera. Sequit ur  prefa-
10cio uel prolog us . in qua captat beneuolenciam dicens.
vere   dignum   est · quia bon us Justum · quia benefic us equum
quia misericors. et salutare· quia salus. p ost  associat
se angelico cantui. et populus similiter dicentes. Sanctus.
sanctusSanctusvt notet ur  trinitas. dominus· ut notet ur
15unitas. / hoc autem canticum instituit sixt us  papa qu i
fuit septim us  a beato petro. pleni   sunt   et cetera. Gratias a-
git ecclesi a de omnib us  beneficíìs et maxime de beneficio in-
carnationis. vn de dicit Benedict us   qu i   uenit.   in.   nomine.   domini.
osanna   in   excelsis .idest. salua obsecro / bis dicit
20quia duplicem salutem querit .scilicet. corporis et anime. sed hoc
in excelsis .idest. in patr ia. / Jtem dici potest quod pr imum
silentium quod facit sacerdos dicendo secreta significat
hoc quod ihesuc latuit p ost  resurrectionem lazari.
quia tunc de ei us  morte pharisei collegerunt
25 consilium. / Jnstruens nos quod ad tempus latere debem us
Non enjm tunc palam ihesuc ambulabat. sed p ost  lu-
na existente .xa. se agnum fig ur atum in le-
ge obtulit. sic enim preceptum erat ut in .xa. die
sumeret ur  agn us et seruaret ur  usque ad .xiiiiam . lu-
30nam et tunc immolaret ur . Jta fecit deus jn hoc instru-
ens nos quod non semper latere debem us . et etiam ad hoc sign i ficandum
jn fine secreti eleuat ßacerdos uocem dicens.
per omnia secula seculorum. et populus assentiens dicit
Amen hic etiam representat ecclesi a conuiuium quod factum
35 est domino in bethania de qu o habet ur  in Johanne. / huic ce-
ne debent interesse tr ia genera gentium .scilicetla -
zar us . qui suscitat us  est. hic sign ificat punitentes
qu i proficientes dicunt ur . / Est etiam martha  per quam
actiua uita notat ur . / Est etiam Maria· per quam
40 contemplatiua. hec autem offerunt libram unguen -
ti nardi pistici  preciosi. / Sed nota quod dicit
libram. quia n    nobis date ßunt ui rtutes
ad mensuram. / triplex autem unguentum ob-
tulit maria. / vnum ad unguedum pedes.
45in     in domo symonis leprosi. per hoc significa-
t ur  contr icio. quia penitentes ungunt ur  dum de misericordia
deconfidunt. Jn hoc enim reputat deus sibi pedes in -

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 44vb

ungi. / vel ungit pedes qui profitet ur  humani-
tatem. / vngit caput· qui profitet ur  diuinitatem
/ et hoc est etiam secundum unguentum. / tercium unguentum est qu od
maria emit cum alíìs· ut uenientes unge-
5rent corp us  eihesu. / vult enim hoc unguento non
se sed pauperes inungi· qui sunt membra sua. hoc
autem est compassio. vnde quod uni ex minimis meis
fecistis. mich i. fecistis. Sequit ur  nardi. est enim nard us  herba quedam
sic dicta propter suam humilitatem. Est autem calida odo-
10rifera. Beat us  bernad us . ex odore nardi inclin-
auit se nardus in uterum ui rginis. per nardum autem
fides intellegitur. pistici .idest. non adulterini. per ad-
mixtionem alicui us  ypocr isis. hoc unguentum infun -
dit ecclesia cum dicit. Domine   sancte   pater   omnipotens
15 eterne   deus   per   xpistum   dominum  . Qu ia non solum in qu antum
deum sed in quantum hominem. laudat ecclesi a et ipsi an -
geli. Angeli autem nominant ur  ut notet ur  quod angelis
assimilanda est ecclesi a· ad hoc quod placeat deo. Nominan-
t ur  autem illi quib us  magis debem us  assimilari .scilicet.
20dominationes qu i usum dominandi habent   uel edocent. est
autem uera dominatio facere uoluntatem dei. / Nominant ur
autem potestates· vt notet ur  quod potestatem di-
aboli arcere debeam us . propr ijs autem nominib us  nominant ur
cherubin et seraphin quia toti debem us  ardere dei
25dilectione. ecclesia autem sperans se sociari cum angelis
et arcangelis canit dicens. Sanctussanctus. sanctus   dominus
et cetera. Hic est cant us  puerorum quem cantauerunt domino ihesu
in .xa. luna se offerenti. Qu i qu a si reseruat us  fuit u-
sque ad .xiiiiam . lunam in bethania. prefationes
30sollempnes non sunt nis i .x.  de  canone  misse
Sequit ur  canon in quo passio xrist i representat ur . Secreto
autem dicitur quia iudei uiso quod puerorum cantu magni-
ficat us  esset ihesuc· ei inuidebant. uolentes eum capere.
Jhesuc autem recedebat in bethaniam quia nondum uen-
35erat hora sua. / Canon  autem dicitur quia regulis pa-
trum est composit us . uel quia regulariter in hoc sacerdos lega-
lis est representat us . / potest etiam dici quod sacerdos orat
secreto causa deuotionis. ut a clauso hostio
intret in cubiculum deuotionis. muscis cogi-
40tationum que perdunt suauitatem unguenti expulsis.
Q u oetiam suo tempore apposito flabello materiali re-
presentat ur . dicit autem innocenti us  papa terci us  quod diuina
prouidentia est institutum· ut canon misse a tha-
u quod cr ucem domini representat .T. inchoaret. vnde
45 ezechiel   .ix. Signa thau super frontes uirorum ge-
mentium et dolentium super abhominationib us  ierusalem.
 Jncipit autem canon sic. Te   igi tur   clementissime  

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 45ra

pater. Jn quo quod sicut legalis sacerdos uultum habebat uersum
ad propiciatorium· ita ipse ad dei clementiam. erat autem
propiciatorium mensa aurea in archa super quam appare-
bat eis dominus propicians. / per archam humanitas xrist i intelligitur
5a qua nobis est omne bonum per misericordiam dei proueniens. / Jtem
duo angeli erant ibi habentes uultum directum
ad propiciatoriumvt notet ur  quod sacerdos qu i est angelus
domini· ad domini mensam debet esse intent us . Sequit ur  hec   do -
na   hec   munera. hec   sacr ificiaper   dona  notat ur  quod nichi l
10potest offerri nis i donet ur . sicut abrahe dat us  est aries. M -
unera dicit· quo ad offerentes. vn de si offers mun us
tuum et ceteraSacr i ficia dicit· qu o ad effectum quia nos sa-
cros efficiunt. Sequit ur   illibata. vt notet ur  quod nullus
extr ane us  a fide· debet aproximare. / Notandum autem
15quod super illa tr ia nomina predicta tres cruces fiunt. / vt
notet ur  quod ex misericordia cr ucifixi est et ab ipso est quod nobis da-
tum est. tamen a tr initate cui us  opera sunt indiuisa. / Jtem non
solum uultum habet erectum ad propiciatorium· sed etiam in -
trat in sancta sanctorum cum sangu ine non uitule rufe. sed
20domini. sic offert timiama· super altare timia-
matis. et per hoc intelligitur mens contemplatiui. et per al-
tare holocausti mens incipientis. Sequit ur  ortodoxis
.idest. recte gloriosis ecce pro quib us  fit oblatio. ne c   non   etiam     pro  
25 alijs   ci rcumstantib us et cetera. ut ibi habet ur . vnde etiam dicit ur
pacificare pro ipsis enim orandum est qu i in discordia sunt.
 Sequit ur  sacr ificium laudis. Non enim solum laudand us  est quia
passus est pro nobis. sed etiam quia nobiscum est cotidie usque
ad consummationem uite. Sequit ur  pro   redemptione
30ecce ad qu id impetrandum quia pro redemtione et spe
salutis. hoc est qu antum ad temporalem ßalutem. Sequit ur  ascri -
ptam. quia nomina nostra facit scribi in libr o uite. ratam
quo ad confi rmationem in omnib us  bonis. ne ßicut caym offerat
qui se diabolo obtulit ßacr ificium non deo. / Fiunt autem
35tres cruces ßuper illa tr ia ut notet ur  totum quod factum
est esse ex ui rtute crucifixi. / p ost ea fiunt due cruces ut
notet ur  diuina nat ur a et hum ana. vb i autem debeat offer-
ri hec oblatio patet ub i dicit· circumßtantes in ecclesi a enim offe-
renda sunt hec. / Jtem sacerdos legalis habebat nomina
40xii. tribuum in cui us  rei memoria presbiter memo-
rat ib i memoriam gloriose   dei   genitr icis   et cetera. Nomen bea-
te marie et apostolorum qu orundam et martirum. dicebat ur  etiam
rationale et in eo scr ipta erant hec duo iudicium et ueritas
Judicium qu o ad mentem· ueritas qu o ad doctr inam. / debet autem
45esse in superhumerali· ut notet ur  labor operationis. et in pecto-
re ut notet ur  quod in corde debet habere legem dei. nominat autem
apostolos ut notet ur  quod eos debet imitari et pro populo deum
deprecari. Sequit ur  qui   pr idie et cetera. legalis sacerdos posi-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 45rb

to timiamate super altare aspergebat sangu ine
uitule rufe tabernaculum int us et extra. hoc fecit
xpistuc in se ascendens in sancta sanctorum in die ascensionis.
et sic interi us  aspersit. extr a  uero cum de hominib us  in terra habitantib us
5uoluit supplere angelorum ruinam missis apostolis per uniuer -
sum mundum. faceretiam debet hanc aspersionem sacerdos noster.
 sed quia deest ei sangu is quem offerat· uerba domini dicit. uirtute
qu orum conuertunt ur  panis et uinum in carnem et sangu inem. / et notan dum
quod sub utr aque speciest tot us  xristu c. Quo facto sacerdos· eleuat
10corp us  xrist i ut omnes fideles uideant et petant quod prosit
ad salutem. uel ad ostendendum  quod non est aliu d digni us  sacr ificium
imo est super omneß hostias. vnde eucharisti a bona gratia uel de  eucharisti a
dator gratie interpretat ur . dicituetiam uiaticum quia sicut filijs israel
a tr ansitu maris rubri non defecit manna done c
15uenirent in terram promissioniß. ut fidelib us  renatis per
baptismum rubr i catum et sanctificatum sangu ine xrist i non defi-
ciet eucharist i a done c ueniet finiß seculi ne c deficiet
tunc. sed deficere dicitur quia de cetero non sumet ur  sub specie
sed uidebim us  deum facie ad faciem. Sequit ur  p ost qu a m   cena -
20 tum     est  factconsecratione panis. / sequit ur  consecratio
uini. S ed querit ur  quare tr ia addunt ur  ibi que non sunt in evangeli o questio
.scilicet. et eleuatis oculis in celum ad te deum patrem sum -
mo omnipotentem gratiaß agens benedixit deditque
discipuliß suis. preterea in evangeli o non habet ur  eterni ne c hoc .scilicet.
25misterium. / ad quod dicim us . quod apostoli hoc apposuerunt. ßolutio
Non enim omnia ßcr ipta sunt in evangeli o. quod patet etiam per id quod
dicitur in epistola ad galatas. deinde uisus est plus quam qu in-
gentis fratrib us  simul. hoc non est scr iptum in evangeli o. et tamen ue-
rum est. Nimis enim esset prolixum evangeliu m si omnia apponeren-
30t ur . Fiunt tres consecrationes cum ßigno cr ucis. quia ui r -
tute cr ucis et uerborum fit tr ansubstantiatio nat ur arum. hec sunt
uerba. hi c est calix noui uel eterni et eterni testamen ti. mi-
sterium fidei. noui dicit· quia nos innouat in fide eterni  .
eterni quia non est lex noua tr ansitoria. misterium   fi -
35 dei dicit· quia non est fideß nis i de occultiß. vn de fides non habet
meritum cu i humana ratio prebet experimentum. Jdeo habet sacer -
doß sangu inem quo potes t aspergere celestia et terrestr ia. ßed quia
nichi l facit nis i auctoritate xpisti· sequit ur vnde   et   memor es  
domine   nos     serui   tui   sed   plebs   tua et cetera. et bene dicit
40 memores quia omnia hec offerunt ur  in memoria passi-
onis xpisti ihesu. Sequit ur  offerim us   tue   magista -
ti     de   tuis   donis  qu o ad fruct us  terre. et datis  · qu o
ad fruct us  arborum .idest. qu o ad uinum. Sequit ur  hostiam  
sanctam .idest. sanctificantem nos qu o ad cogitationes
45 puram  .idest. purificantem quo ad locutiones
et immaculatam · quo ad operationes. / facit autem sacer -
dos .v. cruces in memoriam .v. plagarum domini

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 45va

tres pr imas super predicta tr ia uerba. et duas sequentes· super
corp us  xpisti. et super sangu inemsuper   corp us · ut notet ur  sto-
la corporis. super   sangu inem· vt notet ur  stola anime.
vn de Johannes. damascen us . totum me xpistuc accepit· ut
5totum me redimeret. Sequit ur  supr a   que   propicio   ac     se -
reno   uultu   respicere   digneris. Jn qu o notat ur  quod
sacerdos noster uultum habet uersum ad propiciatorium. di-
cens enim hec aspergit intus tabernaculum dum
dei lenit misericordiam querens ei us  propiciationem ut habeat
10deuß illa munera accepta· sicut accepta habuit m-
unera abel iusti. / vnde respexit dominus ad abel et
ad munera ei us . vnde apocalipsis. agn us  occisus est ab ori-
gine mundi .idest. fili us  dei passus est in abel. / Memoria
etiam fit de melchisedech qu i pr im us  obtulit panem
15 et uinum qu i xpistum sign ificat. vnde etiam non legit ur  in sacra
scr ipt ur a aliqu id de patre ei us  uel de matre. Asperso propi-
ciatorio qu a si si aspergat totam ecclesi am  inclinato capi-
te dicitJube   hoc   perferri   et   cetera     in   conspe ctu   diuine   maies -
tatis   tue   ut   qu otqu ot et cetera. per hoc enim demonstrat ur  corp us
20xpisti misticum· quod xpistuc trahit ad se cotidie per
membra. vn de Jeremias. patrem uocabis me et p ost  me ingre -
di non cessabis. Recte autem dicit sacerdos   iube   hec  
perferri   per   man us   angeli. quia et si angeli in alijs
operib us  iuuant homines· multo forti us  in hoc sanctissimo
25opere debent iuuare sacerdotes. omneß autem sunt
administratoríì spirituc. Et notandum quod ait GreGori us . eodem
momento in celo rapit ur  ministerio angelorum con -
sociandum corpori xpist et ante oculos sacerdotis ui-
det ur  in altari in celum .idest. celestem nat ur am
30hi c est panis qu i conuertit ur  in celestem nat ur am consocian -
dum corpori xpisti .scilicet. mistico. / tr ia ib i notant ur  pa -
nis  qui transsubstantiat ur  res   sacr amenti  .idest. ecclesia
triumphans et species   panis  .idest. ecclesi a militans.
 orat ergo pr imo pro his qui sunt in p ur gatorio. et
35est argumentum quod non prosit dampnatis oratio ecclesie.
quia dicitur in xpisto qu iescentib us . / p ost  orat pro uiuit di-
cens. Nobis qu o que peccatorib us et cetera. / et ßanctos inuocat
apostolos martires ui rgines cum alijs sanctis que inuo-
catio sign ificata est ut pr ius etiam dictum est per nomina
40xii. tr ibuum scr ipta in lamina que erat in fronte
sacerdotis et per hoc bis scr ipta sunt in canone. et
p ost  ostendit se per xpistum exaudiri. vnde dicit
Non extimator meriti sed uenie largitor
admitte quesum us . per xpistum   dominum     nostrum. per
45quem hec   bona   semper   creas  quo ad substantiam panis.
sanctificas qu o ad tr anssubstantiationem. viuificas  qu o
ad bona opera. benedicis qu o ad uitam eternam ad-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 45vb

ipiscendam. et quia hec omnia fiunt ex ui rtute crucis· tres
cruces facit super illa tr ia uerba. Sequit ur et prestas   no -
bis   per   ipsum  quia per eum omnia facta sunt. et   cum   ipso· quia
ipsest equalis patri. et   in   ipso .idest. in membris ei us . cui
5 est honor· tamquam domino et gloria· tamquam deo et cetera. ad inci-
tationem autem populi alte dicit. debet enim petiti o -
nem suam agere coram deo qui cotidie uenit ut
cotidie petam us . Sed ne auctorita te sua tamquam
presumens uideat ur  petere dicit se diuina institu-
10tione formatum audere dicere. pater   noster. ecce pater  noster
peticio cui premittit ur  hoc qu a si prologus pater   noster  ·
notat bonitatem ipsi us . et etiam ecclesie deuotionem
que patrem uocat quod est nomen pium. ita dilata-
tionem carita tis ostendit cum dicit· noster. p ur itatem uero
15dei· cum dicit qu i   es   in   celis .idest. in sanctis. qu orum conuersatio re-
mota est a fece mundi. / et nota quod .vii. petiti-
ones sunt et .vii. dona spirituc sancti cui ad aptan -
t ur  beatitudines .vii. et expellunt ur  .vii. uicia op-
posita .vii. ui rtutib us  petitis. / pr i muest sanctifice -
20 t ur   nomen   tuum · sic petit ur  donum sapientie ut sa-
porata dulcedine dei· dij efficiam ur  parti-
cipatione et sic pacificet ur  in nobis homo exteri-
or ut nichil aliud querens et sic obtinebit beati-
tudinem que est pax. vnde beati pacifici et excludit ur
25uicium oppositum ßapientie quod est lux ur ia. quia gusta-
to spiritu desipit omnis caro. Sequit ur  adueniat   reg -
num   tuum. non enim sufficit sapere nis i intelligas
et petit ßacerdos ut regnet xristu c in se ut  et  expella-
t ur  diabol us et tenebr e peccati ut deum intelligere ualeat.
30quod non fit nis i fugata tenebra peccati· a mente.
vnde beati mundo corde. et sic sequit ur  beatitudo que est mun -
dicia et fugat ur  uicium oppositum intellectui .scilicet. gu-
la. per intellectum enim desinit homo carnaliter uiuere.
vn de Jeronim us . Ama sacras scr ipt ur as et non amabiß
35delicias. / Sequit ur  fiat   uoluntas   tua. non enim su-
fficit intelligere qu id faciendum· nis i operem ur . operandum est
autem cum consilio. vn de ßalomon omnia opera tua fac cum consiljo
et non penitebis. et quia ci rca opera attendit ur  misericordia· bene
conuenit dono consilíì beatitudo que est misericordia. vn de beati mi-
40sericordes. expellit ur  etiam uicium auaricie. / et quia
multum ualet dulcedo bonorum· petit panem  
nostrum     cotidianum  ut ipso saciet ur et roboret ur
anima. et ecce donum fortitudiniß. hoc debet esurire
et appetere qu ilibet. hec enim est illa beatitudo. beati qu i esu-
45riunt et sitiunt iusticiam. et expellit ur  accidia
.idest. tr isticia seculi et fit p ur ificatio a peccatiß. / Sequit ur  di -
mitte   nobis   orat   pecc atum dimitti sibi dolendo

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 46ra

de peccatis quod fit per donum scientie et sic sequit ur  illa beatitudo de qua
dicitur beati qui lugent et expellit ur  ira que est contr aria scientie que
impedit animam ne possit cernere uerum. / Jtem ad conseruati-
onem doni quam est scientia petit et ne nos inducas in temp-
5tationem. sic petens donum pietatis. ut .scilicet. in temp-
tationib us  non deficiat pie sustinens iniurias illa-
tas quod est mitium. vnde beati mites. et fugat ur  uicium in -
uidia que opponit ur  pietati. et quia timore separam ur
10a prohibitis et ab amore seculi retardam ur  petit se
liberari a malo quod facit donum timoris humiliando
ße. quia beati pauperes spiritu. et fugat ur  superbia que opponit ur
quare  fiunt  .v.  cr uces  timori. et notandum quod in supr adicto loco ub i fiunt .v.
cruces dicendum est quod tres fiunt in nomine trinitatis
15due fiunt ad effusionem sanguin et aque que fluxerunt
de latere domini. / Finita oratione dominica silet presbiter .idest. in
silentio orat per quod significat ur  silentium mulierum quod fe-
cerunt in sabbato p ost  crucifixionem domini. / Non enim ea die
quia sabbatum erat uenerunt ad monumentum sed die
20crastina. xpistuc uero non ßiluit. sed in anima ad inferos des-
cendens· uinctos eduxit de lacu sicut dici t zacharias .ix. tu
autem domine in sangu ine testamenti tui eduxisti uinctos
de lacu et cetera. de quo lacu presbiter orat se liberari et ecclesiam
totam dum dicit. libera nos domine. / et notandum quod sicut per cali-
25 cem notat ur  passio domini· ita dicim us  quod per patenam
notat ur  dilatatio caritatis dei. Jn passione uero
illi apud quos xristu c passionem declarauerat ut apostoli
fugerunt eo relicto. / ad quod notandum ci rca pr incipium
remouet ur  patena et tradit ur  subdiacono qui-
30tenet eam longe et uelatam ad notandum infidelitatjs
cecationem que contigit in apostoliß. / dum autem dicitur oratio hec·
accedit diacon us  ad subdiaconem et dat ei patenam.
et acceptam patenam tr adit sacerdoti. Jn qu o notat ur  quod p ost
resurrectio nem  domini apostoli ad dominum redierunt. / Munit etiam se
35signo cr ucis ut possit ßeruicium deconsummare sine impe-
dimento. / Sacerdos uero patenam osculat ur  petens pa-
cem corporis et anime a deo. Orandum est enim pro pace temporali
quod habent quedam ecclesi e in consuetudinem. Notandum autem quod hec
oratio dicitur embolism us  uel super quod crescens· quia nichi l petit ur
40hic quod supr a non peteret ur . in dominica oratione. tamen bene locum
obtinet hec oratio. / Notandum autem quod accessio diaconi
et subdiaconi ad sacerdotem· sign i ficat illud quod mulieres
mane uenerunt uidere sepulcrum. hoc autem fit quando
tradit ur  ei patena. tunc enim ambo accedunt
45ad ßacerdotemQ u od autem sacerdoß statim accipit pa-
tenam sibi oblatam sign i ficat quod xpistuc omneß ad se rede-
untes recipit cum desiderio. Q u od patet etiam in hoc quod
statim apparuit marie perseueranti et alijs. vnde

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 46rb

mulieres ille osculate sunt pedes domini. / p ost ea finita
oratione dicit sacerdos per eundem dominum nostrum et cetera. et fa-
cit tres partes hostie. / Sed nota quod una intingit ur
in sangu ine· duas comedit. vel secundum quasdam
5ecclesias unam dat diacono. reliqu a m ßubdiacono.
/ Facit autem tres cruces cum illa parte que intingit ur
in sangu ine. et per hoc notat ur · quod ui rtute tr initatis caro
xpisti redíìt ad animam. Secundum enim philosophos
in sangu ine est sedes anime. / Jn Fractionetiam qu a m facit sa-
10cerdos notat ur  quod sicut discipuli cognouerunt dominum
in fractione panis· ita et nos in hac fractione
deum cognoscam us . / vel tr es cr uces facit ad significan dum  quod
tres mulieres apparuerunt ad hostium monumen -
ti. vnde et ille tres cruces fiunt in superficie cali-
15cis. / tunetiam corporale remouet diacon us . vt no-
tet ur  quod angeluß dum reuoluit lapidem ab hostio mo-
numenti. / Jtem pars que in sanguine intingit ur  significat
uiuos. / vna aliarum eos qui sunt in purgatorio
/ Alia eos qu i sunt in paradiso. Orat ergo pro   uiuis ut in
20bono conseruent ur . / qui     sunt  in p ur gatorio· ut p ur urgen -
t ur pro   illis   qu i   sunt   in   celo ut orent pro nobis. / p ost ea sa-
cerdos procedens in leticiam habitam de resurre ctione
prorumpit in uocem illam quam dixit dominus p ost  resurrectio nem
discipulis suis .scilicetpax   domini   sit   semper   uobiscum . chor us
25uero Respondet. et   cum   spiritu   tuo. optans ipsi sacerdoti
pacem et petit etiam pacem sibi. / Sed prim o ut dign us  sit
pacem recipere· dicit. Agn us   dei. agn us   dei   et   cetera. agn us  
dei qu i   tollis   peccata   mundi dona   nobis   pacem  . Sequit ur  autem
peticio immediate· quia domin us  statim dedit discipuliß
30suis et apostoliß ligandi et soluendi potestatem. / agn us quare  agn us  dei  dicitur  ter
dei dicitur ter ad sign ificandum quod ex beneuolentia tr inita-
tis agn us  missus est. vn de ysaias . emitte agnum domine
et cetera. Jnnocenti us  papa dicit istam tr iplicem repetitionem
que fit dicendo agn us  dei esse· a nominis expositione
35uel interpretatione. Agn us  enim ab agnoscendo.
vel agnos gr ece pium latine. vn de dicit debere dici ter
agnus dei. Qu ia xpistuc in cr uce / patrem agnouit o-
bediencia. obediens ei usque ad mortem. / et ma-
trem pietate· quia ui rginem ui rgini commendauit. / et
40quia nos redemit. / et patri etiam reconciliauit. / p ost ea
sacerdos communicat sacr amentaliter ut ipse et populus et spiritu-
aliter et sicut dictuest alijs dat duas partes .scilicet. dia-
cono et subdiacono. uel ipse comedit. / Sequit ur  post
communio .idest. antiphona quedam que cantat ur  ab omnib us
45ut notet ur  quod domin us  omnib us  discipulis apparuit. et etiam
ab omnib us  cantat ur  ut notet ur  communitas gaudíì.
/ p ost  lauat man us  sacerdos ut notet ur  reuerencia

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 46va

sacramenti ne .scilicet. ad res communes nis i lot us  accedat.
/ vel ad cautelam fit hoc ne .scilicet. aliqu od fragmentum m-
inimum manui inheserit. / vel ut reputet se
indignum sicut sacerdos legalis qu i immund us  erat usque
5ad uesperam p ost  oblationem uitule rufe. vn de lauabat etiam
uestimenta sua. per h oc notat ur  quod omni tempore suo humilia-
re se debet sacerdos. Sequit ur  oratio ut sit redit us  in idem
ab eodem a quo incipit ur  .scilicet. gratia domini preueniat et se-
quat ur . / ad ultimum dicituJte missa estvt notet ur
10hostiam esse missam ad deum patrem pro genere humano.
de  officijs  in  speciali  Dicto generaliter de officijs horarum dicendum est specialiter
de officio dierum dominicarum et festorum et de conuenien -
tia officiorum matutinalium et misse officio
et p ost ea de ordine librorum theologie qu i legunt ur
15in ecclesia. / Jn pr incipio igi tur diuidim us  tempus· in.
iiiior. tempora. / est enim tempus renouationis / deuia-
tionis / reconciliationis / et peregrinationis.
/ temp us  renouationis incipit ab aduentu domini·
quia per ei us  aduentum noua facta sunt omnia et durat
20usque ad .lxxmam . / Jbi incipit tempus deuiationis. ibi enjm
recolit ecclesia casum pr imorum parentum. / temp us
uero reconciliationis· durat a pascha usque ad
pentecosten. quia per paschalem agnum reconcilia-
m ur  deo. / tempus uero peregr inationis protendit ur  a pen-
25tecoste· usque ad aduentum domini. Q u ia nobis
deo reconciliatis non restat nis i ut nos peregr inos
reputem us  cum psalmis ta dicente. Aduena ego sum
questio et peregr in us et cetera. Sed hi c orit ur  questio quare a tempore renouati-
onis incipiunt officia ecclesie. videt ur  enim quod debe-
30rent incipere a tempore deuiationis. quia pr ius  est deuiatio
qu a m renouatio illi us  deuiationis. et iterum quia in
tempore deuiationis legit ur  pr imus liber theologie. Ge-
nesiß ßolutio  .scilicet. / Ad hoc dicitur a qu ib us dam quod hoc facit ecclesia ne inci-
piat ab errore. / Alij dicunt sic quod per aduentum domin i
35omnia noua facta sunt. vn de apocalipsis  . ecce noua fa-
cio omnia. ideo in honore aduent us  domini a tempore reno-
uationis incipit ecclesi a officium suumSed si qu iß
medullit us  inspiciat ibi est ratio iustissima nec
ualet pr ima ratio. quia non dicitur tempus deuiationis sic
40quia ecclesia in illo tempore deuiet. sed quia errorem pri-
morum parentum recolit ut ad penitenciam sic nos tr a -
hat. jdeo enim recolit deuiationem suam· ut e-
mundet se per penitenciam. vnde tempus deuiationiß
intelligitur idem quod tempus penitentie. S ed quia gratie infusio
45antecedit contr icionem que per pr imum aduentum habet ur ·
ideo precedit tempus renouationis quod est tempus gratie
 p ost ea sequit ur  tempus penitencie in quo ecclesia corrigit erro-
rem suum siue deuiationem suam. p ost ea sequit ur  tempus pe-
penitencie per quam reconciliam ur  deo et hoc est tempus recon -
50ciliationis. vnde p ost ea sequit ur  tempus reconciliation

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 46vb

/ p ost  tempus reconciliationis sequit ur  tempus peregr inationis. / quia p ost  re-
conciliationem ad deum debem us  nos reputare fili-
os dei et peregr inos in hoc mundo et pugnare pro patr ia.
siue hereditate superna. vnde tunc legit ur  liber regum in
5qu o de bellis habetur. notandum igit ur  quod tempore renoua-
tionis inchoat ecclesi a ab aduentu domini· per quem omnia
renouata sunt. / Est autem qu adruplex ei us  aduent us . / pr im us de  qu adr uplici  aduentu
in carnem. / Secundus in mentem de istis duobus habet ur  aba-
cuc .ii. Si moram fecerit expecta eum quia ueniens ue-
10niet et cetera. / de secundo Johannis. xíííí. et ad eum ueniem us  et
mansionem apud eum faciem us . / terci us  in morte cui us libet
/ Quart us  ad iudicium de tercio habet ur  ma t thei .xxiii. si sciret
pater familiaß qua hora fur uenturus. et cetera. et iterum si in
pr ima uigilia uenerit .idest. in puericia et si in secunda ui-
15gilia uenerit .idest. in iuuentute et cetera. et ita inuenerit .scilicet.
uigilantes beati sunt serui illi. de .iiiita. ysaie .iii. ve-
niet dominus ad iudicium cum senatorib us  populi sui et
cetera. tamen ecclesia non celebrat nis i duos aduentus. pr imum
enim et secundum reputat pro eodem. ideo enim uenit in
20carnem ut ueniat in mentem. propter hoc enim uenit in
carnem ut ueniret in mentem. et iterum quia uterque
misericordie est. et terci us et qu art us  similiter habent ur  pro eodem quia uterque i us -
ticie est ratione uni us  effect us Quare autem celebr- questio
at ecclesia aduent us  hui us mo di sub binario· ut in solutio
25filijs suis generet amorem et timorem dei. vn de in psalm o
eleuamini porte eternales et cetera. timor domini sanctuß
qu i permanet in eternum. et amor ipsi us  qu i similiter durabit
in eternum. vnde .i. corinthiorum .xiii. cari tas numqu a m excidet. timo-
rem autem debem us  ei ut domino. amorem· ut patr i. vn de
30Malachie .iii. Si ego dominus ub i est timor meus. et si ego
pater ub i est amor meus. fides in te· est xristu c in te. cele-
brat ur  autem aduent us  per .iiiiior. septimanas. / Jn prim a
specialiter de pr imo aduentu cantat ecclesi a. / Jn secunda et
tercia· de secundo. Hac ratione. quia pr imum aduentum an-
35tiqu i patres tantum expectauerunt. Secundum uero et anti-
qu i et moderni. / Jn quarta uero septimana reco-
lit ecclesia tempus in quo dominus descendit in uentrem
beate ui rginis. vn de tunc dicitur. Rorate   celi   desuper   aperiat ur   ter -
ra   et   germinet .idest. beata ui rgo  et  germinet. saluatorem.
40 Jn pr ima autem  dominica aduent us  est intr oit us  ad te leuaui.
quia per aduentum domini in carnem maxime spes eleua-
t ur . Sic enim deus dilexit mundum ut filium suum unige-
nitum daret. / et Jterum quia propr io filio suo non pepercit.
 versus est uias tuas domine demonstra mich i. quia xpistuc
45ueniens nobis uias suas indicauit. vn de ysaie  .ij.
erit mons dom us  domini et p ost  uenite ascendam us  ad mon -
tem dei iacob et docebit nos uias suas. Q ue autem
ßunt uie ille ostendit epistola que sumit ur  de epistola ad
romanosScientes quia   hora   est  iam   nos   de   sompno  
50 surgere  . et p ost  Sequit ur  nox precessit dies autem apropinqu aba t

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 47ra

hic assignat ur  effect us  quia fact us  est dies quando nat us  est sol.
et ideo sicut in die honeste ambulem us . Ad ultimum
dicitJnduimini   dominum   nostrum     ihesum   xristu m  . qu i dicit ego sum
uia. Jste sunt ut honeste ambulem us  in bonis
5operib us . Jnduam us  nos similitudinem xpisti. quia sic filij dei su-
mus. quia propter hoc fili us  dei fact us  est homo· ut homo fieret fili us  dei.
 p ost modum sequit ur  Responsorium jn qu o ostendit ur  spes que facta est in
ortu solis. p ost ea sequit ur  alleluia. Ostende. Qu ia tunc osten -
dit dominus faciem suam quam qu i uidet· sanat ur . vn de cum dixit domin us
10ceco qu id uis ut faciam tib i. Respondit. Raboni ut uideam.
quam faciem non poterant ante homines uidere quia erant in
regione umbre mortis. sed lux orta est eis. ut po-
questi o  questio  ssim us  uidere. Sed querit ur  quare alleluia quod est canticum leticie can-
tat ur  cum sit ieiunium. et iterum non celebrent ur  nuptie.
15 et Jterum tunc non cantat ur  Gloria in excelsis deo et te deum
laudam us . / Jterum aut est ieiunium meroris aut exul-
tationis. / Si meroris· omnia cantica leticie debent
taceri. / Si exultationis· omnia debent dici. ergo gloria
solutio  in excelsis deo. Est ieiunium partim meroris· partim
20exultationis. et quando fit mentio de prim o aduentu· ex-
ultationis est. Meroris est· propter secundum aduentum. Qu ia
preceptum est in exodo. Non accipies in loco pignoris in -
feriorem et superiorem molam. / et ideo quedam cantica leti-
cie cantant ur . quedam subticent ur Q uedam autem ratio speciale est
25quare gloria in excelsis deo non cantat ur · ut in suo tempore .scilicet. in
natiuitate domini deuoti us  cantet ur  cum angelis cum sit cant us  an-
gelic us  prim o in natiuitate domini cantat us  ab angelis. / Responsori-
um autem quod dicitur graduale quia cantat ur  in gradib us  in dieb us
festiuis uel ante gradus in alíìs· ascensum de ui rtute
30in ui rtutem sign ificat. / Sed quia hui us mo di tediosa essent multo-
tiens nis i graidium haberent admixtum sicut multa inconue-
nientia acciderunt filijs israel quando ascenderunt de man-
sione in mansionem statim p ost  ideo cantat ur  alleluia tobie penultimo.
platee ierusalem sternent ur  lapide mundo et candido et per
35uicos ei us  cantabit ur  alleluia. Sequit ur  Evangeliu m   de   matheo. cum
apropinqu asset dominus ihesuc ierosolimam et cetera. quod ad passio-
nem pertinet· quo ad litteram. ad diem uero hanc quo ad
allegoriam. et spiritualem intelligentiam. venit enim tunc domin us
ihesuc ierosolimam per betphage que interpretat ur  dom us  bucce.
40.idest. ad ecclesiam que parua erat in qua xpistuc apparuit per confes-
ssionem. et per montem oliueti per quem sign ificat ur  eminentia
misericordie· per quam uenit fili us  dei in mundum et misit disci-
pulos suos dicens. Jte   in   castellum et cetera .idest. in mundum et
inuenietis   asinam   et   pullum  .idest. iudaicum populu m qu i dure
45ceruicis est. et gentilem sine iugo legis. / Jtem per hui us mo di
animalia ostendit uias suas. humilia enim sunt. vn de
ait. discite a me quia mitis sum et humilis corde.
/ Jtem legit ur . quia ibi est benedict us  qu i uenit in nomine domini
Qu od pertinet ad aduentum. Sequit ur  offertorium de
50spe. Ad   te   leuaui   animam   meam  . et p ost communio de eodem
et propter idem. / Jn matutinali officio etiam totum

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 47rb

officium ad pr imum aduentum pertinet. / legit ur  enjm ysaias qui
de aduentu loquit ur  aperti us  qu a m ali quiß ali us  propheta. / jn secundo enim ca-
pitulo habet ur  ecce mons et cetera. / Jn qu into uero habet ur  de nequ icia iudeorum
/ pr imum uero responsorium de prim o aduentu est Aspitiens   a   longe  
5istud non accipit ur  de aliqu o libro theologie. Sequit ur  et  
nebuulam totam terram tegentem .idest. humanitatem filij dei
que totum mundum saluauit. ecclesiastic us . Medicina omnium in festi-
natione nebule. Jsta nebula t ur bat diem sed facit
videre solem. Qu ia per hoc quod gloriam mundi dissipat et obsc ur at
10 et eliminat· facit uidere solem iusticie. / jnsolito autem
mod o habet tres uersus ad sign ificandum quod aduent us  iste sal-
uat homines tr ium temporum. / et illos qu i fuerunt in tempore ante legem
/ et sub lege / et qu i in tempore gratie. / et fit tr iplex repeticio / prim o
a remotiori / et p ost  a min us  remoto· / et p ost ea a propin -
15qu iori. / vltimo reincipit ur  ad sign ificandum quod debem us
ei atr ibuere finem et pr incipium boni operiß qui est alpha et
omega / Secundum responsorium sumit ur  de daniele .vii. et omnia alia
aperte de evangeli o uel de aliqu o prophetarum. / Jn laudib us  pr ima an-
tiphona aperte est de prim o aduentu. Jn   illa   die .idest. quando
20messias ueniet stillabunt montes .idest. magni predi-
catores dulcedinem   dei   et   colles .idest. minores predica-
tores fluent   lac  simplicis doctr ine ut de ui rtutibus
humanis xpisti de Joele in fine. sumit ur . / Secunda· partim de ysa-
ia partim de zacharia Jocundare. / tercia est de secundo ad-
25uentu. ecce   dominus   ueniet de Jeremia. Non enim ita a-
git ur  aliquando de uno aduentu qu in admisceat ur  de alio.
sed habent ur  pauca De ßecundo. / sed tantum propter repressionem gaudíì
ne spes lux ur iet in presumptionem. Alia patent. Querit ur  autem questi o
quare non fiat memoria et de sanctis et de cruce. sicut fit in
30 soluti o  alijs temporib us . hoc autem fit sicut dicitur ne pr ius  uideat ur  dominus pass us
quam nat us . / et Jterum ne fiat contr a illud preceptum. Non
coques edum in lacte matr is sue .idest. xpistum non cr ucifiges
dum adhu c tener et lactens estcontr a hoc preceptum fecerunt
iudei qu i ipsum eadem die .idest. eadem .vi. feria in quconcept us
35 questi o  fuit crucifixerunt eum. / vltimo querit ur  quare de sanctis non
soluti o  fit memoria. / ad hoc dicitur quod istud fit in tercia an-
tiphona de laudibus. ecce   dominus   ueniet   et   omnes  
sancti   ei us   cum   eo   et   erit   in   die   illa   et cetera. que est de secundo aduen -
tu. quia in hoc aduentu apparebit gloria eorum.  secunda  domini ca  aduentus
40 Jn secunda dominica aduent us  agit ur  sicut dictum est de secundo
aduentu. Sed quia gaudere meli us  est qu a m flere et dilectio
melior est qu am timor. dilectio enim ui rtus est theologi-
ca. timor uero non· ideo dum agit ur  de secundo aduentu·
plura de pr imo· qu a m de secundo dicunt ur . vn de in hac dominica quedam
45dicunt ur . pertinentia ad pr imum aduentum· quedam ad secundum
quedam ad utrumque. / Jntr oit us  hui us  dominice pertinet ad utrumque sic
populus   syon   ecce   dominus   et cetera. vnde ueniet   ut   saluet  
populum   suum   a   peccatis   eorum  . Jn utr oque enim aduentu sal-
uat. Sequit ur et   auditam   faciet     uocem   laudis   sue. / ip-
50se enim est t ur t ur  cui us  uox audita est in terra nostra qu i atu-
lit nouum tempu s. / vox ei us  in secundo aduentu erit. ve-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 47va

nite benedicti patris mei. versus autem pertinet ad secundum ad-
uentum. Qu i regis israel intende. qu i deducis .idest. qu i de
hoc mundo deducis     ioseph .idest. augmentatum in bono sicut
ouem .idest. simplices. Sequit ur  oratio excita   domine   corda  
5 nostra     et  cetera. de pr imo aduentu tantuest epistola   uero· de
ßecundo. Q uecumque   scr ipta   sunt et cetera. ut per patienciam et con -
solationem script ur arum spem habeamus. de ßecundo ad-
uentu inuitam ur  hic ad spem. ut que patim ur · leuia
fiant et ut patienciam habeam us  usque ad secundum aduentum.
10 p ost modum sequit ur  Responsorium quod pertinet· ad utrumque ad pr i -
mum quantu m ad istam particulamex   syon   species   deco -
ris   eius. ad secundum aduentum· quantum ad hanc
deus noster manifeste ueniet. versus ad pr imum
tantum. Congregate  o uos angeli illi sanctos ei us  .idest. pre -
15dicatores bonos qu i ordinant testamentum eius
nouum super sacr ificia .idest. super uet us  testamentum pr ius  enim est quod
animale. deinde est quod spirituale est. sicut dici t apostoluß. congre -
gate   et cetera. hoc in primitiua ecclesi a maxime boni pre -
* fuerunt dicatores* sunt ut paul us et alij. deinde sequit ur  alleluia
20Quod insolito mod o habet duos uersus et in hoc communicat cum pas-
cha. hoc autem fit ad inuendum quod de duplici aduentu
agit ur . pr ius enim de prim o cum dicitur. Letatus   sum  . Ante
primum aduentum xpisti desperabant homines de salu-
te. tunc uero letati sunt quando audierunt rumores
25quod fili us  dei fact us  est homo. tunc potuit tot us  mund us  dicere
letat us   sum. / Secundus uersus est de secundo aduentu stan -
tes erant pedes nostri in atr ijs .idest. affect us  nostri. Jam
enim jn spe et desiderio ibi sum us . sequit ur  evangeliu m   luce  qu i dicit
erunt   signa   in   sole   et   luna   et cetera. de secundo est tantum.
30Jbi enim ostendunt ur  signa que fient ante diem iudicíì
quando tot us  mundus ostendet turbatione sua iudi-
cium domini. et ibi habet ur . his autem fieri incipientib us  res-
picite et leuate capita uestra et cetera. hic notat ur  speß.
 offerenda  de pr imo aduentu. Communio  de u-
35tr oque. eodem mod o prorsus est in matutinis. / pr imum Responso-
rium est Jerusalem   cito   ueniet   salus   tua   quia     merore  
consumeris  . omnes enim plorabant tunc. Mod o est tempus ga-
udíì de pr imo aduentu. / et iterum ibi sunt duo uersus
sicut in alleluia. ad idem exprimendum. / pr im us  est israel
40si me audieris non erit in te deus recens. / et u-
tit ur  dominus uerbis moysi ut intelligat ur  quod ipsest
qu i in moyse loquebat ur . / aliquando etiam utit ur  uerbis salo-
monis ut sciam us  quod ipsest sapiencia de qua lo-
cut us  est salomon. Jstud responsorium sumptum est de miche-
45a et illud quod sequit ur  est de pr imo aduentu et loquit ur  ibi
de generatione xpisti e temporali et eterna. de temporali·
ibi bethleem   natus   est. de eterna· et egress us  
est     sicut   a   pr incipio   dierum  . de alijs responsorijs patet
/ Jn laudib us  pr ima antiphonest de ßecundo aduen -
50tu. ecce   in   nubib us   celi  . / pr imum responsorium in-
cipit ierusalem. et intr oit us  misse populus syon. et fit

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 47vb

statio in ecclesi a que dicitur ierusalem· a domino papa.  iii  dominica
 Sequit ur  de tercia dominica in qua similiter agit ur  de secundo ad-
uentu. vnde intr oit us  est de secundo aduentu. Gaude -
te   in   domino   semper et cetera. Apostolus enim non loquit ur  de pr imo ad-
5uentu cum dicit dominus prope est. sed de secundo cum dicit  vnde
inuitat ad gaudium spirituale per quod firmiter expe cta-
m us  gaudia secundi aduent us . vnde dicit Gaudete   in  
domino   et cetera. expe ctando secundum aduentum et repetit ga -
udete. quia gaudium spirituale facit nos dulciter
10sustinere omnia aspera mundi. ut nichil auellat nos
a spe eternorum. et ideo quia it a neccessariu m est gaudium spiritua-
le ita repetit ur . / vel propter gaudium de utr oque aduen -
tu quod habent sancti. hui us  gaudíì custos est modes-
tia. et ideo sequit ur Modestia   uestra  . hoc gaudium quod est
15pax mentis orat ecclesi a filijs suis in uersu cum dicit et  
pax   dei   que   exuperat   et     omnem   sensum et cetera. quia nullus homo
totum habet sensum hui us  pacis. Collecta est de pr imo
aduentu .scilicet. de aduentu in mentemAurem   tuam   quesumus
domine  epistola  uero de secundo. sic   nos   exi stimet   homo  . et
20sumit ur  de prim o ad corinthios .iiii. Sequit ur  itaque   nolite   ante  
tempus   iudicare. quia uenit qu i alluminabi t abscondita tenebrarum
quando .scilicet. libr i conscientiarum erunt aperti. in magno die iesra-
el. osee .i. Sequit ur  responsorium de secundo aduentu. Qu i   sedes  
super     cherubin   manifestare   coram   effraym  .idest. fruc-
25tificantem in bonis operib us et beniamin .idest. filium dextre
et manasse qui oblit us  est terrenorum. hoc fiet in iudi-
cio. versus est de prim o aduentu sed quod ducit ad secundumQu i  
regis   israel et cetera .idest. illum qu i in ui rtutib us  augmentat ur  Alleluia
de pr imo. excita potentiamevangeliu m  similiter de ìohanne. cum  
30 audisset   iohannes   in   uinculis   opera   xpisti   et cetera. Qu idam enim
de discipulis iohannis non credebant xpistum esse messiam pro -
missum in lege. vn de misit eos ad xpistum ut interro-
garent eum. tu es qu i uent ur us es an alium exspe ctam us .
qu a si ipse multo melius sciet uobis dicere qu a m ego. et
35dixit eis ihesuc ceci uident et cetera. quasi diceret uos estis ma-
gistri legis. hoc non ergo scitis quod dicitur in ysaie .xxxi. tunc
saliet sicut ceru us  claud us et aperiet ur  lingua mutorum
et loquit ur  de tempore messie. quasi dicat facta probant. Jn fine
commendat Johannem ibi Qu id   existis   in   deserto   et cetera. vt
40appareat testis qui testimonium perhibuit
de ipso omni exceptione maior. offerenda   est
de prim o aduentu.  communio     uero  de secundo.  Dicite   pu -
sillanimes   confortent ur  ad hoc ut sustineant
tr ibulationes et sic expectent cum fiducia secundum
45aduentum. / Jn matutinis primu m responsoriumecce   appare -
bit   dominus   super   nubem   candidam  .idest. super carnem que
erit candida per gloriam immortalitatis. ut ma-
li timeant jn secundo aduentu. / jn pr imo apparuit
super   nubem   leuem  .idest. carnem immunem a peccato.
50de apocalipsi sumit ur  istud responsorium vb i dicituvidi     nubem  
candidam  . versus de utr oque aduentu. Mani-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 48ra

festum est de alíìs. / Jn laudib us  pr ima antiphona est de secundo
aduentu. veniet   domin us   et   non   tardabit   et   illuminabit  
de  ieiunijs .iiiior.  temporum  abscondita   tenebrarum  omnia manifesta sunt. / Jn illa autem
septimana sunt ieiunia .iiii. temporum. Notandum itaque
5quod in .iiii. temporib us  .iiii. ieiunia fiunt ut per ea p ur gem us
ea que deliqu im us  in .iiii. anni temporib us  que sunt / uer / estaß
/ Autupn us / hyemps. / et in tr ibus mensib us  fiunt per tres
dies. / ut in die reddam us  quod deliqu im us  in mense. / Jeiu-
nam us  autem pr imo in quarta feria· quia in ea dominus a iuda
10tradit us  est. / vita· quia tunc cr u cifix us  est. / sabbato· quia tr istes er-
ant apostoli de nece ßui domini. quia si compatim ur et conregn-
abim us . / Quarta autem feria de ueteri testamento legunt ur  lec-
15tiones propter ordinandos qu i tunc solebant examinari
et non tantum tenent ur  scire de ueteri testamento. et iterum
quia doctr inam ieiuniorum habem us  a ueteri testamento
/ Jn die autem sabbati .iiii. lectiones legunt ur  de ueteri testamento
ante lectionem illam angelus domini de lege et prophetis. quia
20moyses doctor legis ieiunauit .xl. dieb us et cetera et
bene  competit poterat ieiunare quia dominus cum eo loqueba-
t ur . sic bene possunt ieiunare qu i cum domino locuntur
in oratione uel qu ib us  dominus loquit ur  in lectione. et de helia si-
militer legit ur  quod comedit panem subcinericium et
25uas aque copiam lacr imarum et in fortitudine cibi
illi us  iuit ipse usque ad montem dei oreb .idest. usque
ad mensam celestem. quia penitens per penitenciam et pa-
nem lacr imarum fortitudine acqu irit ueniendi
effectum usque ad mensam paradisi. oreb interpretat ur  men -
30sa. / iiii. lectiones autem sunt quia ieiunans debet habere
.iiii. ui rtutes cardinales. / temperantiam habet
non est dubium· quia ipsum ieiunium temperantia est
/ Et prudentiam vnde apostolus rationabile sit ob-
sequ ium uestrum. / Fortitudinem habet. prouerbiorum ultimo. M-
35ulierem fortem qu is inueniet ur . et cetera et ibi legit ur  de ecclesi a
Accinxit fortitudine lumbos. suos. Qu ia oportet
nos multum laborare ad hoc ut caro nostra sit
munda. qu anto maior est pugna quia ualde corr-
upta est et spinas et tr ibulos germinat et ideo cum
40magna atr icione uenit ad candorem sicut bi-
ssus. / Justiciam habet· vn de ysaias. et erit iusticia
cingulum lumborum ei us . et fides cinctorium renum ei us .
de xpisto loquit ur  in membr is quando fit iusticia in terra· re-
cedunt latr ones. similiter quando iusticia fit in nobis re-
45cedunt mot us  pr aui. et non superant licet in nobis habi-
tent. Si autem non fiat iusticia non recedunt.
vnde ysaias . Qu ia non fecim us  iusticiam non  perierunt ha-
bitatores terre. ubi est iusticia· ibi est pax. fides
autem est cinctorium renum eius quia ut dicit GreGorius. re-
50spect us  eternorum restringit fluxum carnalium
uolupatum. et Jeronim us . si ieiunas a cibis corpor
oportet ut ieiunes a cibis draconis. et comedaß
cibos mentis. Qu i autem sic ieiunant non nocet illis

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 48rb

ignis tr ibulationis. ne c ignis mundi sicut ne c tr ib us  pueris
quos rex babilonis posuit in fornace. quia pueri
illi non comedebant cibos regales qu i eis mitteban -
t ur . ne c uiuebant deliciose immo aridis cibis
5ducebant uitam suam. Sic debem us  facere. et qu i
ita ieiunant non nocebit eis tr ibulatio mundi
sicut ne c illis flamma ignis et ideo p ost  statim sequit ur  lectio  
de daniele angelus domini et cetera. vbi dicitur quod angelus   domin i  
descendit   in   fornacem   et   fecit   medium   forna -
10 cis   tamqu a m   uentum     roris   flantem  . Qu ia angelus m-
agni consilij xpistuc sicut ieiunantib us  estum tr ibulationis
mitigat· legit ur  etiam hec lectio propter ordinandos qui
precipue sic debent uiuere ut non noceat eis an -
tiqus ignis regis babilonis .idest. diaboli. ad
15orationem autem que dicitur ante lectionem que est angelus domini
et cetera. non flectit genua ecclesi a licet ante flectat ad
ostendendum quod ecclesi a conformis est tr ib us  pueris. fecit
enim nabugodonosor statuam et cogebat omnes adora-
re eam. sed tres pueri cum daniele noluerunt flec-
20tere genua ante statuam. / tales debent esse ordi-
nandi qu in ante statuam .idest. ante gloriam mundi non flec-
tant genua. ordinant ur  enim ut seruiant deo ne c de ce-
tero seruiant mundo ne c glorie mundi ut ne c etiam glorient ur
de ieiunio uel de bonis operib us  suis. sicut ypocr ite
25faciunt de quib us  habet ur  in evangeli o. cum ieiunatis nolite
fieri sicut ypocr ite tristes qu i faciunt opera misericordie sibi contr a
illud deuteronomii   .xxiii. Non indueris uestimento quod ex
lino lanaque contextum est. per lanam  opera misericordie. la-
na enim uestis est ouium· opera misericordie uestis sim-
30plicium. per linum  carnis mundicia maceracio que
cum magna atr i cione uenit ad candorem. hoc
sibi faciunt ypocr ite quod non* faciendum. quia dicit * est
non indueris tib i et cetera. vnde in exodi .xxx.i. talem com -
positionem non facietis in usus uestros. Sed de-
35bem us  offerre corpora nostra hostiam uiuam sanctam
deo placentem ad romanos. et in ysaiaconfundant ur  qui gloriant ur
in sculptilib us  .idest. in gloria mundi que non est uera gloria sed ym-
ago glorie.  de   ßabbato  quare  fiunt  ordines  in  sabbato
Sabbato uero ordinant ur  qui ordinandi sunt· quia il-
40la dies spiritui sanctest consecrata. hoc enim preceptum
estMemento   ut   diem   sabbati   sanctifices  spiritui sancto atr i -
buit ur . sicut duo antetecedentia precepta patr i et fi-
lio. et ideo quia recipiunt dona spirituc sancti in ordinib us
tali die ordinant ur Solus uero episcopuc in die domini-
45ca consecrat ur . ad ostendendum quod ipsest uicari us
apostolorum qui in die dominica .scilicet. in die pentecostes
ui rtutem spirituc sancti ex alto susceperunt. / Notandum
autem quod antiphona quarta feria tercie septimane
representat ecclesia tempus quando uenit xpistuc in be-
50atam ui rginem. vnde intr oit us  illi us  diei est rorate   celi  
et cetera. exponit ur  sic o uos angeli et predicatores

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 48va

rorate .idest. predicate aduentum domini. Qu i dicitur ros. vnde  
descendit sicut pluuia in uellus et cetera. sequit ur et   nubes  
pluant   i us tum  .idest. xpistum qu i qu a si ros descendit in corda
hominum ea mundando sitim mundi extinguendo et fru-
5ctum faciendo. Aperiat ur   terra  beate ui rginis quod factum est
per assensum cum dixit. ecce ancilla domini. omnia autem que
dicuntur de pr imo aduentu sunt pauca. tamen ibi sunt de
secundo aduentu.  .iiiita.  dominica  aduent us .
 JN qu arta dominica est jntr oit us  Memento   nostri   domine   et cetera.
10 et dicitur illa dominica uacans. et ostendit quod omnis sanctus ua-
cat ex qu o iohannes qu o inter natos mulierum non surrexit
maior iohanne· non est dign us  soluere corrigiam calcia-
menti sicut dicitur in evangeli o istius dominice. / et propter hoc dominus papa non
facit stationem ad aliquem sanctum. pr imum autem responsorium est ca -
15 nite   tuba   et est sumptum de Joele. antiqu it us  cane-
* tubis  bant iudetubis* ad inuitandum homines ad nuptias et festi-
uitates et etiam ad mouenda castra. vn de etiam precepit
dominus prelatis ut canant tubis inuitando ad nup-
cias noui regis quarum dies instat .scilicet. dies na-
20talis in qua xpistuc desponsauit sibi humanam na-
t ur am secundum quod dicitur in psalm o. et ipse tamqu a m spons us  procedens
de thalamo suo. canite igi tur quia prope sunt nupci-
e. Jn .vii. etiam annis ante annum iubileum canebant
tubis. ann us  iubile us  est tempus gratie. tube sunt illi qu i
25predicant tempus hui us . predicant enim remissionem de-
biti libertatem fut ur am et restitutionem heredi-
tatis eterne per xpistum. propter quod tempus gratie et glorie dicitur
ann us  iubile us . pro hui us  precipit deum canere tubis ad os-
tendendum etiam desiderium antiqu orum patrum et can-
30tant ur  .vii. antiphone que dicuntur .vii. o. pr ima  
est o   sapientiam  . propter .vii. dona spirituc sancti que. xpistuc ueniens
largit us  est mundo. et sunt omnes secundi toni. quia
quelibet loquit ur  de utr oque aduentu. et iterum propter geminam
naturam xpisti. vnde gemine   gigas   substantie  . Jn
35qu ib us dam uero ecclesíìs addunt ur  due. / Jn honore be-
ati thome cui us  festum tunc accidit. pr ima / in
honore beate ui rginis secunda. / due autem addunt ur  ut per -
ficiat ur  nouenari us  ad sign ificandum quod per .vii. dona
spirituc sancti perueniem us  ad .ix. ordines angelorum.
40 / Bibit ur  autem in qu ib us dam ecclesíìs quia p ost  desiderium uenit
refectio. alia que secunt ur  in missa et matuti-
nis patent ex predictis.  de  uigilia  natalis  domini .
 Sequit ur  de officio uigilie natiuitatis domini quod ta-
le est duab us  de causis. / pr ima est quia ecclesia in-
45uitat filios suos ut parati sint ad suscipiendum
dominum. vnde in noct ur nali officio sic dicitSanctifica -
mini     filij   israel  .idest. uiri spirituales qu i uidetis deum.
per fidem .idestparati   estote ut intersitis ad nuptias.
fecit enim dominus in natiuitate sua prandium ma-
50ximum omnib us  hominib us . sicut legit ur  in marco. et ester legit ur
.idest. quod assuer us  qui beatitudo interpretat ur  .idest. xpistuc fecit m-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 48vb

agnas nupcias in desponsatione hester .idest. ecclesie
hee sunt. vnde qu ilibet homo potest comedere quia fili us  dei factuest
homo. ut homo fieret fili us  dei. tale conuiuium ante non
fuit auditum. de tali conuiuio non gustant qu i non
5  habent uestem nuptialem. vn de in Ma t heo. Qu omod o huc intr a -
sti et cetera. hanc uestem non habent qu i sunt in peccato mortali.
immo uestem diaboli. / S ecunda causa quia ecclesi a monet fi-
lios suos et cetera. quia si de manna moyses predixit in
die precedenti quando domin us  debebat mittere manna ues-
10pere scietis quia dominus eduxerit uos de terra egipti. et
mane uidebitis gloriam ei us . si sic inqu a m de manna
corporali predictum est· multo forti us  de manna spirituali.
debet predici. xpistuest manna uerum panis qu i de ce-
lo descendit sicut ros in rosam non corrumpendo sed to-
15tum mundum innouando. vn de et in officio misse dicitur. ho-
die scietis quia ueniet dominus. Jtem notandum quod manna
habebat saporem simile cum melle. maxime
duo habuit in se humanitatem et diuinitatem.
humanitas per similam. diuinitas per mel intelligitur.
20vnde in secundo Responsorio in die ipsi us  natiuitatis dicitur
hodie   nobis   et cetera. et p ost  hodie   per   totum   mundum   melliflui  
facti   sunt   celi  .idest. tot us  mundus mellificat us  est uel du-
lcorat us et   mane   uidebitis   gloriam   eius  . hec
ultima pars de exodo sumpta est. sed pr ima pars
25non est sumpta de aliqu o libro. / notandum est quod tres
fecit dies xpistuc sibi. / diem natiuitatis. / scilicet. quando
apparuit pastorib us  uigilantib us  supr a gregem suum
hui us mo di enim prelatis apparet dominus qui uigilant
supr a gregem suum de hoc die ecclesiastes. orit ur
30sol in natiuitate et occidit in morte. / Secundus
dies est resurrectionis quando p ost  resurrexio-
nem apparuit discipulis suis. / terci us  dies eternita-
tatis. in qu a m diem duxit suos in die ascensio-
nis. de his trib us  dicit dominus in evangeli o. Abraham ex-
35ultauit ut uideret diem meum uidit et ga-
uisus estet   mane   uidebitis  .idest. in aduen -
tu gratie uel mane ad litteram quia in illa die
citi us  illabit ur  cordib us  hominum qu a m in alijs sicut credi-
m us . Aliter enim non bene celebrat homo diem nati-
40uitatis· nis i xpistuc nascat ur  in corde ei us . et propter hoc
dicitur in evangeli o Ma t thei .i. cum   esset   desponsata   mater   ihesu   et cetera.
Jn qu o dicitur ipse enim saluum faciet populum suum a
peccatis eorum. Mod o habent ur  due rationes quare monet
ecclesia estote parati sanctificamini ut intre-
45tis ad nuptias. quia non erit in cena qu i eiciet ur  a
nuptíìs. ideo precipit ut homo se sanctificet.  in  die
 Sequit ur  de officio natalis domini. omnia autem que dicuntur in
illa die de exultatione festiuitatis sunt
et patent omnia preter tercium .Responsorium. quod est   descendit  
50 de   celis   xpistuc  .idest. de sinu patr is ut appareret
uisibilis. vn de illud egressus est a patre ab

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 49ra

occulto et intimo patr is. Sequit ur  intr oiuit   per   aurem   ui rgi -
nis .idest. per fidem que est ex auditu. romanorum .xi. Quando enim au-
diuit nuntium celestem dicentem Aue Mari a· cogitaui t
5que esset ista salutatio. et quesiuit modum credens quod
sic esset. vnde cum angelus dixit spirituc sanctus et cetera spiritui sancto
acqu ieuit. vn de in     canticis . pessulum hostij mei aperui di-
lecto. hostium est desiderium. pessulum uero discretio
quasi diceret per discretionem aperui dilecto meo desiderium
10meum cum audito hoc dixit ecce ancilla domini. Non sicut
eua que fregit pessulum quando uoluit esse sicut deus. jt a
dixi. at ipse iam declinauerat .idest. iam se humilia-
uerat factus homin     regionem   nostram  .idest. in mundum
secundum qu osdam et exiuit   per   auream   portam  de mundo .idest. per carita tem
15quia per crucem. Maiorem enim caritatem nemo habet
et cetera. Sed secundum hoc uersus non competit. tamqu a m   sponsus et
cetera. idem responsorium cantat ur  in ci rcumcisione quib us dam mu-
tatis in qu o dicituJntroiuit   in   uterum   uirginis   et   exiuit  
per   portam   clausam . vnde sic erit intelligendum .idest.
20in regionem nostram per portam auream ui rginis que
tota fuit aurea propter caritatem. vnde ezechiel. clau-
sa erit pr incipi .idest. ad honorem pr incipis. Sequit ur  lux  
et   decus  . quia facit germinare mundum et fecundare
et fructum facere. omnia alia patent. Jn noct ur nali officio tr ia euangelia legunt ur et p ost ea
generatio xpisti. tr ia legunt ur  euangelia et tres misse
cantant ur . ut habeat ecclesi a quod intendit. Jntendit enim
ostendere utramque naturam in xpisto et propter hoc legunt ur
lectiones in qu ib us  augustin us et alij sancti inducunt infi-
30nitas**** auctoritates ad hoc ab eis qui fuerunt
ante legem sub lege et post legem ut in ore duorum
uel tr ium testium stet omne uerbum. Evangeliu m uero in quo
expr imit ur  eius generatio. legit ur  propter hoc ut osten-
dat ur  ipsum esse de generatione eorum patrum qu ib us  factest pro -
35missio sicut de dauid et abraham. de dauid in psalm o. de fruc-
tu uentr is tui ponam et cetera. et prim o paralipomenon . cum dormi-
eris cum fratrib us  tuis suscitabo semen tuum p ost  te. A-
brahe uero genesis .xv. Jn semine tuo benedicet ur
omnes gentes. et ideo dicit in pr incipio filiij dauid filij a-
40braham. quia illis specialiter facta est promissio et sic os-
tendit ur  quod ipse erat messias promissus in lege
et prophetis. descendit autem usque ad ioseph et idem est ac
si usque ad beatam ui rginem processisset. tr ib us  enim non promis-
cebat ur  tr ibui et genealogie non solent distingui
45nis i per mares. / p ost ea cantat ur  te deum laudam us  in
gratiarum actionem omnium antecedentium.  de  tr ib us  missis.
Jn die autem ista cantant ur  tres misse ad ostendendum
quod natiuitas xpisti saluauit patres ante legem sub-
lege p ost  legem. / pr ima cantat ur  de nocte ad osten-
50dendum quod illi qu i fuerunt ante legem non fuerunt illumina-
ti aliqu a lege. et alia de causa quia .scilicet. dominus de nocte
nat us  est sicut dicit     lucaß. vnde sapientie   .xviii. dum

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 49rb

medium silentium tenerent omnia et cetera. hoc ad litteram exponit ur
de natiuitate xpisti. / Secunda missa cantat ur  diluculo
ad ostendendum quod sancti patr es .scilicet. sub lege aliqu a ntu-
lam cognitionem habuerunt de deetsi non tantam qu a ntam
5nos habem us . / et ideo incipit a promissione que facta est
in ueteri lege. lux fulgebit et cetera. / et notandum quod ista
missa que cantat ur  ante laudes matutinales.  et  la-
udes matutinales terminant ur  una oratione. ad
ostendendum quod illud totum officium idem indicat na-
10tiuitatem .scilicet. eternam et temporalem. vn de prima missa incipit
dominus   dixit   ad   me   filius.   meus. et cetera. hoc tantum de genera-
tione eterna intelligitur. Qu od uero sequit ur  ego   hodie   ge -
nui   te de utr aque· versus de temporali. Quare   fremu -
erunt   gentes   et cetera. quasi. diceret. pro nichilo. cum xpistuc deus et homo
15sit. Responsorium. de eterna in quo dicit dominus paterego     tecum  
pr incipium . vn de et idem quod ostendit ur  in die ui rtutis tue .idest.
in die resurrectio nis. seu in   splendorib us   sanctorum   omnium . et dicit
splendorib us  pluraliter propter diuersos effectuex   utero .idest.
ex intima bonitate mea. ante   luciferum   genui  
20 te  .idest. ante omnes creat ur as ab eterno. epistola  uero et evangeliu m  
de temporali vn de in epistola  dicitur. ex semine dauid secundum carnem.
 Jn evangeli o exiit   edictum   a   cesare     augusto et cetera. Ante
epistolam uero prophetia legit ur  ut basis sit sub colump-
na ut certi us  sit testimonium quod deus homo sit et in hoc uerum
25 est quod ali us  est qu i seminat et ali us  qui metit. / Semi-
nauerunt antiqu i patres. et apostoli intr oierunt in labores
eorum. / et ideo dicitur in simbolo quod passus est et sepult us et
resurrexit tercia die secundum script ur as .idest. eo mod o et or-
dine et eo tempore quo predictuest in scr ipt ur is ita dicit
30 Radulphus  super leuiticum. hoc idem ostendit ur  per duo che-
rubim ipsa respitientia se mutuo respici-
unt tum in propiciatorium .idest. xpistum quia duo testamen -
ta in se concordantia xpistum adnunciant. / Secunda
non repetit ur  quia cum res habet ur  cessat promissio. / tercia
35uero repetit ur  quia ueritas stat. / tamen secunda dicitur in uigi-
lia epiphanie propter aliqu a m causam. propter manifesta-
tionem stelle. vnde non intelligitulux   fulgebit
de luce natiuitatis tunc· sed de luce stelle ma-
gorum. / tercia uero dicitur de clara die quia uelum templi
40scissum est Ma t teus. et prouerbia. aperta sunt pr ata et apparu-
erunt herbe uirentes. epistola uero et evangeliu m locuntur de eterna
generatione. vnde in epistola  dicit fili us   meus   es   tu. et de
temporali habet ur  ibi. Multipharie   et cetera. Jn evangeli o uero de eter -
na Jn   pr incipio   creat ur arum   erat   uerbum  cetera patent.
45 Post natiuitatem domini sequit ur  de   beato   stephano de festo de  festo  sancti  stephani
beati stephani. et uidet ur  quod hoc non deberet esse ut in illa die
celebraret ur  festum de morte ipsi us . quia non tunc
mortu us  est. sed in festo illo quod sit de immutatione inuentione
corporis sui. / Ad hoc dicitur a qu ib us dam quod est propter dignita-
50tem. digni us  enim est illud festum quod est de morte
qu a m aliud. et ideo p ost  natiuitatem domini positum est festum

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 49va

competenter et factest hoc mod o continuatio. / Secunda causest quod post
natiuitatem xpisti dignissima natiuitas est mors
martirum. et maxime prothomartiris. Qu ia sicut ca-
nit ur  in festiuitate ei us  mortem quam saluator dig-
5nat us  est pro omnib us  pati ille pr im us  reddidit saluato-
ri et ideo legit ur  illa die. heri xristu c nat us  est in terris ut ho-
die stephanus nasceret ur  in celis. quia mors martirum
natiuitas est eorum. / et ideo ordinant ur  in ecclesi a tres
sollempnitates martirum p ost  natiuitatem domini. cum
10enim omnium sanctorum mors natiuitas sit eorum et m-
ors martirum dignissima sit mors poti us  debu-
erunt sequ i tunc festiuitates martirum qu a m aliorum et prim o
pr imi. / tres uero quia tr iplex est martirium / vnum
uoluntate. et opere quod est dignissimum in genere. hoc
15autem dicim us  quia aliqu a ci rcumstantia posset facere quod
aliqu iconfessor dignior esset aliquo martire et ideo
festum beati stephancontinuat ur  natiuitati dei. / Secundum
martirium est uoluntate et non opere qu ale fuit
martirium beati Johannis euangeliste sicut patet in illa
20antiphona. Jn   feruentis   olei   dolio     missus   et cetera
quia iohannes apostolus diuina se protegente gratia illesus
exiuit ut sicut non senserat carnis estum quia
ui rgo fuit mente et corpore sic ne c estum olei feruen -
tis. / tercium martirium est opere et non uoluntate
25qu ale fuit martirium innocentium quod sicut tercium lo-
cum obtinet in dignitate ita tercium locum obtinet
questio  in festis martirumQ uerit ur  autem de festo innocenti-
um qu are celebrat ur  ante festum stelle cum mor-
tui fuerint p ost  apparitionem stelle quando .scilicet. uidit
30herodes quod illusus esset a magis. / Jtem querit ur  quare canti-
ca leticie subticent ur . tercio querit ur  quare ecclesia sol-
lempnizat pro morte istorum puerorum. videt ur  enim
quod eadem ratione. quod si qu is tirann us  occideret hodie
tot pueros quod ecclesi a deberet sollempnizare pro
35 solutio  eis. quod falsum est. / pr ima questio soluit ur  per hoc quod reuera
herodes auditis rumorib us  de xpisto nato t ur -
bat us  est timens amittere regnum et cogitauit
quod faceret interficere omnes pueros ut xpistuc non eua-
deret. sed impedit us  fuit. mandauit enim ei aug us t us
40cesar quod ad eum ueniret aristobolo et alexan -
dro filijs ipsi us  herodis responsur us  coram eo. quod
quia non est ausus mutare· iuit et anno re-
uoluto quarta die p ost  natale domini p ost qu a m reuers us
est fecit omnes pueros interfici. a bimatu et
45infra occidit. / Ad aliud dicitur a magistris quod
cantica leticie non dicuntur quia mortui sunt
ante passionem dei et ideo descenderunt ad infe-
ros. sed hac ratione subticerent ur  in festo sancti iohannis
50babtiste. fuit enim apud inferos sicut dicit Gregori us  super illum
locum. tu es qu i uent ur us es an alium expe ctam us
vnde dicendum est quod hoc sit quia tunc legit ur ur propheti

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 49vb

a de innocentib us  a ieremia. vox in rama au-
dita est que ad litteram de beniamitis qu i interfecti sunt pro u-
xore leuite quam oppresserant. Rachel   fuit   m -
ater   beniamin  per rachel que interpretat ur  ouis uel uidens
5intelligitur ecclesi a que plorat filios triplices. / Mar-
tires prim o. quia considerat eos sibi sublatos et non
uult consolari in presenti· sed omnem consolationem
tr ansfert in futurum quia non sunt presentes. / Secundos fi-
lios luget ecclesi a qu i fere ad partum ueniunt in
10quib us  aborsum patit ur . / tercij uero sunt qu i iam rena-
ti erant in baptismo. sed propter penam retr ocedunt propter illos
luget ecclesi a quia non sunt .idest. quia dampnati sunt et ideo
quia luget ecclesi a subticent ur  cantica leticie. A-
lia ratio est quia cantica leticie propr ie p ost  uictoriam
15debent cantari. vn de ezechieli  dictum est dispone do-
mui tue quia p ost  uictoriam habitam non cecinit can -
tica leticie. sed innocentes non habuerunt uictori-
am. non est enim uictoria ub i non est pugna. Media
ratio melior est. / Jn octauis cantant ur . quia octaue
20festiuitatum celebrant ur  in memoriam generalis
resurrectionis. sign ificant enim octaua resurrectio nem
 Sed adhuc obicit ur  equ ipollens est ei quod dicitur alleluia. laus tib i questio
xpiste uel laudate inuisibilem. / Ad hoc dicendum solutio
quod preter sign ificationem qu a m habet ex componentib us . hec dictio
25alleluia significat angelicam leticiam. vnde tobie penultimo. in
plateis ei us  cantabitur alleluia. / Ad tercium dicim us  quod
festum innocentium celebrat ur  licet non habuerint uo-
luntatem patiendi martirium propter istas tres causas
/ quia .scilicet. in eis xpistuc querebat ur et occidebat ur . / secunda causest
30quia xpistuc celabat ur  in eis a diabolo et herodi. / tercia
tercia quia nuntium domini non loquendo sed moriendo con -
fessi sunt Moriendo inqu a m pro xpisto siue pro fide xpisti
erant autem innocentes quia circumcisi quod erat
35tunc remedium contr a peccatum originale. licet non
ita sufficiens sicut nunc baptismus.  dominica  infra  octabas.
D ominica uero que intercidit infra octabas natiuita tis domin i
cantat ur  de natiuitate domini. vnde intr oit us  misse
talis estdum   medium   silentium  . est enim tr iplex si-
40lentium ignorantie / desperationis / et glorie. / silen-
tium ignorantie fuit ante legem quia ignorabant
peccata sua et ideo non clamabant ad dominum. vnde
ad romanos .xii. mors regnauit ab adam usque ad
moysen. p ost qu a m autem lex data est que est cognitio peccati
45multo tempore seruauerunt legem. / ad ultimum uero
desperauerunt quando .scilicet. omnes declinauerunt simul in -
utiles facti sunt. tunc fuit silentium desperation
/ P ost qu a m autem uenit xpistuc· ruptum est silentium et cla-
mauerunt homines laudes dei. Sed ueniet silenti-
50um glorie quando impletum erit totum nostrum desiderium.
 Jn silentio desperationis uenit domin us  ut ei atr i -
bueret ur  salus humani    generis qu i est uer us

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 50ra

medic us . et hoc est dum medium silentium. sequit ur et nox .idest. di-
abolus in suo cursu medium .idestcommune iter perageret. omnes
enim communiter ad inferos descendebant. omnipotens ser-
mo tu us  domine .idest. fili us  tu us  domine pater qu i dicitur sermo pa-
5tr is quia per eum pater not us  esta   regalib us   sedib us   uenit     querere  
et facere reges qui sederent in illis sedib us . vn de in psalmo. Quonia m
ecce reges terre congregati sunt. uel ad litteram dum   omnia  
tenerent     medium   silentium  .idestcommune silentium de
nocte quando omnia silent et   nox   in   suo   cursmedium  
10 iter     perageret    ad litteram quia media nocte nat us  est dominus
et concordat epistola  que est cum   uenit   ergo   plenitudo   tempor  
et Responsoriumspetiosus   forma   pre   filijs   hominum  quia immu-
nis ab omni peccato et omnib us  ui rtutib us  plen us . quia sicut habet ur  ad
colossenses .iii. Jn ipso habitat omnis plenitudo diuinitatis
15corporaliter .idest. ad modum trine dimentionis .idestcommuni
mod o sicut in omnib us  est .scilicet. / essentialiter / presentialiter / et poten -
tialiter. Secundum gratiam est in sanctis et secundum unionem in xpisto
et idediffusa   est   gratia   in   labíìs   suis  . gratia quia numqu a m sic lo-
cut us  est homo. diffusa inqu a m quia in ore ei us  fuit lex clemen -
20tie. vt cum dixit mulieri. Nemo te condempnaui t
mulier ne c ego te condempnabo uade et ampli us  noli pe c -
care. / et cum dixit Diligite inimicos uestros. evangeliu m  semper
ad natiuitatem pertinet quantum ad pr incipium licet
ad aliud pertineat. erant     enim   pater  putatiu us  .scilicet.
25 et mater   mirantes   super   his   que   dicebant ur     de   eo a   pa -
storib us  .scilicet. ut per omnia testimonia credam us  .scilicet. pastorum
symeonis et anne quia scit deus quod tardi sum us  ad
credendum et ideo addidit de morte quia nat us  est ut mo-
reret ur  vn de ysaias dixit   ix. puer nat us  est nobis et cetera.
30subdit cui us  imperium super humerum ei us . vn de sequit ur  in evangeli o  prop-
hecia symeonis puer iste posit us   est   in   ruinam
infidelium et in   resurrectionem  fidelium et in   signum  
.idest. in significationem. quasi. dicat. si in uiridi hec fiunt in
arido qu id fiet. uel in ostensionem quia per paupertatem et
35humilitatem intr at ur  in paradisum. / vel in signum .idest. in sign-
aculum vn de Johannis .i. quem signauit pater et misit in mundum
ut eo signarem ur . et aggei ultimo. ecce posui
te in signaculum quia elegi te et canticis. pone
me ut signaculum .idest. sicut sigillum. posit us  est ergo
40xpistuc in signum / tr iplicem in sign ificationem / in ostensio-
nem. / in signaculum quia signum tr ipliciter accipit ur . de  ci rcumcisione  domini
questio  P ost sequit ur  festum ci rcumcisionis. Sed uidet ur  quod de
circumcisione domini non debeat fieri festum. cum di-
cat apostoluß. ci rcumcisio nichi l prodest. et iterum dicit apostol us . Si
45ci rcumcidimini xpistuc nichil nobis proderit. et iterum
quia ecclesia non facit festum de passione domin i
que incipit in circumcisione quando pr imo fudit
sangu inem suumergo tunc non esset faciendum fe-
stum. sed poci us  lamentum sicut in passione. Ad hoc dicitur
50quod festum non fit de circucisione. sed de octabis
                                   

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 50rb

natiuitatis domini. / et legit ur  evangeliu m qu a si hystoria illi us  diei.
Sed nichi l impedit nos dicere quod fiat festum de ci rcumcisione
quia sign i ficat ci rcumcisionem .scilicet. omnium que fiet in octaua re-
surrectione et a culpa et a pena. / et est causa merito-
5ria illi us et propter istud gaudium sollempnizat ecclesia.
Qu od obicit ur  de passione soluit ur  hoc mod o. dicim us ßolutio
enim quod alia de causa dimittit ecclesia festum facere in
die qua dominus passus est propter passionem .scilicet. quia tunc domin us
posuit peccata nostra in statera. vnde Job. vtinam appen -
10derent ur  peccata mea qu ib us  iram merui et calamitas quam
patior in statera. oportuit enim filium dei pati pro
peccatis nostris ad hoc ut nos redimeret et ideo luget
ecclesia magnitudinem peccatorum suorum considerans propter
quod sol est erubescens. qu i propter peccata hominum obteneb-
15rat us et propter hoc non sollempnizat ecclesia illa die.
 omnia preter evangelium de natiuitate sunt. / sed notandum quod
non fiunt octaue de ci rcumcisione quia ipsa ci rcumcisio
est octaua natiuitatis. et quia in octaua die fie-
bat ci rcumcisio et idem sign ificat ci rcumcisio octaua die
20facta· quod sign ificat festum octauarum. / Jn octaua enim
die cultello petr ino .idest. petr a que est xpistuc ci rcumcidem ur
petr a .idest. a xrist o sicut dictuest a pena et a culpa. / Fiunt autem
octaue alia de causa .scilicet. causa deuotionis / ut patr onis
ecclesiarum Reuerentie / sicut in magnis festis. Jnsti-
25tutionis siue sign ificationis ut in festo dedicati-
onis. uel martirum. / Jn festo dedicationis in signum
quod dedicabit ur  ecclesi a .idest. extr ema et plenissima de-
dicatione dedicabitur. tunc enim xpisto copulabit ur .
dedicari enim copulari est. / Jn festo uero martirum
30quia ipsi per hoc quod passi sunt ostenderunt quod erat uita
immortalis. ex eo quod hanc pro nichilo habebant.
/ Sed queritur quare in hac die fit festum stultorum cum ita sit questio
quod in festo beati stephani sit festum leuitarum et in fe-
sto beati johannis presbiterorum. et in festo innocentium puerorum. Ad ßolutio
35quod est solutio quod ante aduentum domini celebrabant
festa que uocabant parentalia et in illa die precipu-
e
 spem ponebant credentes quod si in illa die bene eis
accideret· quod similiter in toto anno. hoc festum uoluit re-
mouere ecclesia quia contr a fidem est. et quia extirpare omnino
40non poterat festum illud permittit et celebrat
illud festum celeberrimum ut aliud dimittat ur .
et ideo in matutinali officio legunt ur  lectiones
que deortant ur  ab hui us mo di quia suncontr a fidem etsi ista
die ab ecclesi a quedam fiant preter fidem. nulla tameest contr a
45fidem. et ideo ludos qu i suncontr a fidem permutauit in lu-
dos qui non suncontr a fidem. et hoc fecit permitten -
do. Similiter fecit dominus iudeis uolens eos ab ydo-
latria reuocare precipiens ut sibi sacr ificarent
animalia que ante ydolis sacr ificabant.  de  epiphania.
50 Sequit ur  festum epiphanie quod dicitucommuniter apparitio et est
idem cum festo natiuitatis. nichil enim nasci

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 50va

profuit nis i appareret. / de tr iplici autem apparitione sollempnizat
ecclesi a et ideo tr ipliciter nominat ur  epiphania  .scilicettheophanibethphania  
epiphania  dicitur qu antum ad illam apparitionem que factest per ste-
llam magis. qui dicuntur magi a magnitudine scientie
5per astr onomiam enim cognouerunt quod stella illa non
erat ex constitutis a pr incipio. sed illa de qu a balaam
magister su us  prophetauit numeri   xxiiii. oriet ur  stella
ex iacob et consurget ui rga de israel et ideo moti sunt
ut ductu illi us  stelle uenirent in bethleem
10ut adorarent regem natum quem eis prophetauit ba-
laam. vnde epiphania dicitur ab epi quod est supr a et pha-
nos quod est apparitio quia de sursum fuit illa ap-
paritio de celo. obtulerunt autem domino tr ia munera
die .xiii. a natiuitate aurum   th us   et   mirram  
15 et per aurum   confessi sunt ei us  regnum. aurum enim solet
dari regib us  in tr ibutum. per th us  sacerdocium. ipse enim
fuit rex et sacerdos secundum ordinem melchise-
dech. per mirram   confessi sunt ipsum esse uerum hominem
mortalem. Allegorice· per hec tres partes philo-
20sophie sign ificam us  natur alem   moralem   rationalem  qu as
debem us  offerre deo. per mirram  moralem que uermeß
abigit carnis mundicia medicina. per aurum  caritas per
thus  humilitas. hec sunt per que deo et angelis fim us  similes
que deus uult sibi offerri a nobis in bethleem que
25interpretat ur  dom us  panis .idest. in ecclesi a ub i est panis angelorum
questio  alibi non. Solet autem queri qu omod o tam cito uenerunt. et
dicit ysidor us  quod ante natiuitatem stella apparuit
ut possent ibi esse in tempore oportuno. Jeronim us  uero dicit
quod uenerunt in dromedaríìs qu i uelocissime cur-
30runt. vn de dicunt ur  a dromos quod est curs us et ares quod est
ui rt us . / Secunda apparitio fuit in baptismo eadem die
annis multis reuolutis .xiii. die .xxx. anni. vn de
lucas et ipse ihesuc erat incipiens qu a si annorum .xxxta.
et ideo dicitutheophania a theos quod est deuß et phanos
35quod est apparitio. quia ibi tota trinitas apparuit
pater in uoce. fili us  in carne. spirituc in columba. et dixit
pater. ipsum audite. quasi dicat. ego sum testis· quod hi c est ille
qui promissus est in lege deuteronomii .xviii. ubi dicit
moyses. prophetam de gente tua et de fratrib us  tuis su-
40scitabit tib i ipsum audies tamqu a m me. et cetera. et post.
Qu i autem uerba ei us  que loquet ur  in nomine meo audire no-
luerit· ego ultor existam. / Tercia apparitio fuit
eadem die anno reuoluto quando manifestauit se esse
deum per mutationem aque in uinum. hoc fuit pr imum mi-
45raculum apertum quod fecit deus. uel pr imum quod fecit in
cana galilee. et ideo dicitubethphania  a beth quod
est dom us et phanos quod est apparitio. quia ista apparitio
facta fuit in domo in nuptíìs. de hiß tr ib us  appari-
tionib us · est sollempnitas in die ista. de manifesta-
50tione in nuptíìs fit tamen mentio in illa antiphona
occ ur runt magi in fine et ex aqu a facto uino letant ur

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 50vb

conuiue alleluia. de baptismo in tr ib us  pr imis Responsoríìs. primu m est ho-
die in iordane et cetera. omnia alia sunt de apparitione
que facta fuit magis. / Qu ia enim non posset ecclesia perfecte
de tr ib us  sollempnizare in una die. de illa plene ex-
5sequit ur . et de alíìs aliqu id admiscet ut notet quod tres
fuerunt in illa die apparitiones. ne c dicitur in illa die
inuitatorium propter tres causas / pr ima est quia ecclesi a ostendit
quod ecclesi a de gentib us  in primicijs suis uenit ad dominum
non uocata per predicationem aliqu am. sed sola stella
10duce ut sic incutiat ur  erubescentia eis qu i non cre-
dunt et qui tarde credunt cum multos habeant predica-
tores. / Secunda causest ne uideam ur  imitari herodem
in inuitatione fraudulenta cum dixit magis.
Jte et interrogate diligenter et cetera. ideo supersedet ecclesi a
15hodie ab inuitatorio sicut in die parasceues ab
aue et a pacis osculo ne uideam ur  imitari iudam
qu i osculo tradidit dicens aue rabi. / Tercia causest quia
ipsa eos nos inuitat .scilicet. stella per qu a m sign ificat ur  fides
que ducit nos ad domum et que illuminat nos in nocte hui us
20seculi. et licet non dicat ur  inuitatorium tamen psalm us  dicitur
inuitatori us venite   exultem us   domino  . et dicitur in tercio
noct ur no. et vii. loco ad ostendendum quod in tercio temporiß
gratie .scilicet. sufficienter inuitata est ecclesi a. de gentib us . nulluß
potes t se excusare quia in omnem terram exiuit son us . et quia
25tercio tempore gratie data est uniformis gratia in pleni-
tudine. legunt ur  autem lectiones de ysaia. quia loquit ur -
qu it ur  de natiuitate domini de qua siue de cui us  appa-
ritione est festum istud. / p ost  lectiones et Responso-
30ria cantat ur  genealogia xpisti de luca in festo
hoc. et in natiuitate domini tantum dicitur genealogia.
quia sicut dictum est hoc festum de natiuitate est
et ib i habet ur  de natiuitate domini. / notandum quod matheus
enumerat generationem illam incipiens ab abra-
35ham descendendo usque ad ioseph uirum marie
de qu a nat us  est et cetera. ostendens per hoc quod a summo ce-
lo fuit egressio ei us . similiter ysaie .xi. dona spirituc sancti
ultimo ponens timorem dicens. et requ iescet
super eum spirituc sapientie et cetera. et ad ultimum dicit repleuit
40eum spirituc timoris domini. / sed lucas ascendendo quia
p ost  baptismum eam enumerat. ne c sistit etiam in abraham
sed usque in adam. et demum procedit per gradus sic qu i
fuit eli qu i fuit et cetera. ostendens quod a baptismo iter est
ad deum. quia per qu osdam gr ad us  ui rtutum qu i significant ur
45per patres gradatim ordinatos et tangit filios
secundum legem non secundum nat ur am sic qu i fuit nathan. qu i
fuit dauid. fili us  adoptiu us . / omnia Responsoria sunt de
apparitione que factest magis officium misse de
eodem est. vn de intr oit us  talis estecce   aduenit  . et hoc
50dicit ecclesi a qu a si alludens oblationib us  regum per h oc  aduerbi-
um demonstrandi ecce ostendens manife-
stam apparitionem           filij dei

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 51ra

qu a si ad oculum· per stellam. epistola de eodem est et sumit ur  de
ysaie .lxii. evangeliu m  de eodem. Quoniam autem in illa die non potuit
ecclesi a agere de tr ib us  apparitionib us  sicut dictum est· in octabis
agit de apparitione facta in baptismo et maxime in an-
5tiphonis de laudib us  que ostendunt effectum baptismi in
nobis. omnes enim septimi toni sunt ad ostendendum
quod in baptismo septiformis gratia spirituc sancti dat ur .  de  dominiciß  diebus.
Ab epiphania usque ad .lxxam . sunt .v. dominice uel .vi.
ad plus. uel tres ad min us . / et in omnib us  intendit
10ecclesi a ostendere apparitionem domini. / verumtamen non sunt nis i tr es
que habeant propr ium officium et gr aduale. / Jn pr ima dominica
monet nos ecclesi a in intr oitu ut offeram us  domino aurum quia
rex regum est et similiter in duab us  sequentib us . pr ime dominice
intr oitus talis est. Jn excelso   trono   uidi   sedere  
15 uirum   quem   adorat   multitudo  angelorum. et est sumpt us
de illo loco ysaievidi   dominum   sedentem   super   solium  
excelsum   et   eleuatum   et plena erant omnia maies-
tate eius. Qu od dicit hic tronum .scilicet. in intr oitu· dicit
ibi solium quod idem est. quod dicitur hi c multitudo angelorum
20idem est ei quod dicitur in ysaia. angeli canebant et cetera. / tron us
excelsus est ecclesi a in qua deus sedet que monet nos ut
adorem us  xpistum sicut regem. epistola uero monet nos ut
offeram us  ei mirram ad romanosobsecr o     uos   per   misericoriam  
dei   ut   exhibeatis   corpora   uestra   hostiam   uiuentem   et cetera.
25et per hoc ostendit ur  mirra que intelligitur in carnis mor-
tificatione. Evangeliu m uerest ex apparitione domini. cum  
esset   ihesuc   annorum   .xii.   et   cetera . Mater ei us  inuenit eum in tem -
plo disputantem cum sapientib us et docentem et ma-
xime quando ille qu i legebat tradidit ei librum
30 et aperuit ipse qu i est leo de tr ibu iuda qu i aperit et ne-
mo claudit apocalipsi. et ostendens se omnia scire uer -
tit ad illum locum in ysaiaSpirituc   domini   super   me   et cetera. quia ad
euangelizandum pauperib us  misit me. ut mederer con -
tr itis corde et dixit eis. hodie impleta est prophetia in
35aurib us  uestris.  ii.  dominica  p ost  theophaniam.
Jn dominica secunda est intr oit us omnis   terra  . et ad idem est quod
ali us . et in officio illo totum plenum est hac uoce. .idest.
iubilate propter innouationem nostram. quia nou us  r
rex noua lex ecce noua facio omnia. Et illa
40dominica legit ur  evangeliu m de nuptíìs in qu ib us  dominus muta-
uit aqu a m in uinum. tunc fecit noua miracula. Sed
epistola non uidet ur  conuenire que talis est habentes dona-
tiones et cetera. ad romanos. Sed bene conuenit misterio euan -
gelij quod tales nuptie   facte   sunt   in   cana   galilee  
45cana zelus interpretat ur . galilea tr ansmigr atio. quod
igi tur nup _ tie   facte   sunt   in     cana   galilee  
sign ificat quod in corde habente zelum .idest. amorem
                                         
                                         
50                                          
                                         

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 51rb

ardentem tr ansmigrandi / de uicíìs ad ui rtutes.
/ de mundo ad patrem. / de terra ad celum· fiunt nup-
cie ei us et xpistuc et dominus est ibi cum matre sua. hoc enim est
de pr imis leticijs in corde ub i sunt nuptie quod deus nat us
5 est de ui rgine. ibi mutat ur   aqua   in   uinum  .idest. insipidi-
tas operum in leticiam spiritualem ad quam monet epistola
et ostendit ea que comedam us  in illis nuptíìs et bene
apponit .xx. fercula siue   prophetiam   secundum  rationem fi-
desiue   qu i   docet   in   doctrina   et cetera.  iii.  dominica  p ost  epiphaniam.
10 Tercia dominica monet nos ecclesi a adorare· no-
uum regem cum angelis in intr oitu dicens. Adorate  
dominum   et cetera. et nos cum ipsis quia dicit angelus iohanni apocalipsi.
conseruus tu us  sum et fratrum tuorum. Sequit ur  in   syon  
.idest. in ecclesia. Evangeliu m uerest de sanatione leprosi ub i dicitur
15 domine   si   uis   potes   me     mundare  . ecce fides.
vnde dixit ei uolo   mundare  . Sed epistola non uidet ur
concordare. que est nolite esse prudentes apud uos
met ipsos ad romanos. et tamen bene competit mistico in-
tellectui. / Sanatio enim leprosi significat quod deus uult
20sanare nos a lepra uolatili que est heretica pr a -
uitas que mod o euolat per totum mundum. et ab omni alia
lepra et ab omni peccato per stellam .idest. per fidem natiuita-
tis et apparitionis. huic concordat epistola. et pri-
mam lepram remouet cum dicit. Nolite   esse   pr u -
25 dentes   apud   uosmet   ipsos   et cetera. hoc solum est causa here-
sis quia homo propr io sensui uult inniti in intelligen -
tia librorum sacre script ur e. / Aliam lepram remo-
uet cum dicit nulli   malum   pro   malo   reddentes. sed si
esurierit inimic us  tuus ciba illum.  iiii.  dominica
30 Quarta autem dominica non habet propr ium intr oitum quia non semper sunt
sunt ibi .iiii. septimane. / Sed evangeliu m propr iumAscen -
dente     ihesu   in   nauicula. et habet ur  ibi qu omod o dominus mi-
tigauit et sedauit tempestatem maris. et dixit discip ulis
suis. cur   timetis   modice   fidei  .quasi dicat. fides modi-
35ca causest timoris et tempestatis cordis. qu i enim habet carita tem
nichi l timet. et hanc habet qu i ueram fidem habet· ideo de carita te est epistola
nemini   qu icqu a m   debeatis   nis i   ut   inuicem   diligatis  . et
evangeliu m signat quod si xpistuc dormit in nobis· tempestas
orit ur . Qu i enim habet fidem habet deum / Augustin us  fides in te
40 est xpistuc in te. dormit igi tur xpistuc in nobis quando nos non uti-
m ur  fide nostra. et tunc orit ur  tempestas temptationum
in cordib us . Redit autem tr anqu illitas· si excitat ur  fides.
que excitat ur  per caritatem. et ideo legit ur  illa epistola ub i dicit ur .
Non   occides et ceteradiliges     proximum   et cetera. fides enim et cari tas se-
45renitatem faciunt in mente hominis. hijs tr ib us  sentencíìs horum
tr ium euangeliorum ultimorum renouat ur  homo omnib us  modiß
/ pr imo enim mundat ur  sicut leprosus. / secundo sedat ur  tempes-
tas temptationum in eo / tercio fiunt nupcie in corde
ipsi us . sed pr imo ponit ur  hoc evangeliu m de nuptijs quia digni-
50or est ille status. et sunt ibi tres stat us  in omnib us  secundum
argumentum manifestationis xpisti.        

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 51va

 Quinta dominica euangelium sumit ur  de Ma t heo. Pater ce-
 li et cetera. Jn quo ostendit ur  quib us  se deus manife-
stat .scilicet. paruulis et mansuetis. vn de dicit et reuelaß -
ti ea paruulis. et cetera. et p ost  venite ad me omnes qui
5 laboratis   et   honerati   estis  . et bene conuenit epistola
ad colossensesJnduite   uos   mansuetudinem   et   pi -
* / .idest. induite uos noua ueste etatem  * ut cum nouo rege noui sitis. Noua
enim dominus fecit omnia.  via.  dominica  p ost  theophaniam.
Sexta dominica quia rarissime contingit non
10  habet aliqu id proprium nis i orationes tantummod o. sed mu-
tuat ur  a duabus precedentib us .  de  noct ur nali  officio
 De noct ur nali officio precedentium dominicarum in
 quo intendit similiter ecclesi a de apparitione
domini ut stella oriat ur  in nobis que ducat nos in
15bethleem superiorem. / Sed quia omnia que dicunt ur  in
tempore illo ad gaudium pertinent cantat ecclesi a ad
uesperas jn sabbatis peccata mea infixa sunt in me
et antequ a m uulnera generent in me .idest. alia peccata
peccatum enim quod per penitenciam non diluit ur  mox suo
20pondere ad aliud tr ahit. et eadem de causa in pr imo
Responsor io matutinarum dicitur. Domine   ne   in   furore  
tuo     arguas   et cetera. et ostendit ecclesi a filíìs suis
penas ignis p ur gatoríì et inferni. quia come-
dendus est agnus paschalis cum lactucis agr esti-
25b us . et ut molam ur  inter duas molas spem .scilicet. et
timorem. quia uero ecclesi a intendit nobis narrare
fidem filij dei ut dictum est. / hoc autem meli us  fit per
epistolas pauli et per psalmos· ideo legunt ur  epistole
pauli quia ipse pre ceteris de fide locut us  est per quam
30qu a si per stellam xpistuc cognoscit ur . et sunper omnia Respon -
soria de dauid. non de bello ei us  sed de psalmis in
quib us  instruim ur  quia fides sine operib us  mortua est
 Post predictas festiuitates sequit ur  de  festo p ur ificationiß
 festum purificationis. quod est sicut deus uenit
35in templum qu i aduent us  significat aduentum
eius in ecclesiam et in mentem cui us libet fidelis anime
que est templum spirituale. hunc aduentum spiritua-
lem sign ificat dominus per malachie .iii. ecce   ego  
mitto   angelum   meum   qu i   properabit   uiam   ante   fa -
40 ciem   tuam   et cetera. dicitur uero festum purificationis
quia beata ui rgo licet purificatione non indige-
ret quia nullo mod o inmunda fuit tamen uoluit facere
quod faciebant alie mulieres secundum legem in
purificatione sua causam humilitatis et libera-
45litatis gerens eis morem. dictum est enim in
leuitici   .xii. Mulier si suscepto semine
peperit masculum inmunda erit .vii. diebus
iuxta separationis menstrua. die uero oc-
tauo ci rcumcidet ur  infans. Jpsa uero .xxx.
50iii. dieb us  manebit. in sangu ine p ur ificationis
sue. per hoc patet quod beata ui rgo non tenebatur

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 51vb

quia non suscepit semen. vnde non ex uirili semi-
ne sed mistico spiramine et cetera uerbum dei factum caro. sed quando
uenit plenitudo temporis misit deus filium suum na-
tum ex muliere factum sub lege ut eos qu i sub lege
5erant redimeret. et iterum non ueni legem soluere
sed adimplere. / Qu od uidebat ur  debere mater ei us  reddidit
ideo dicitur in evangeli o ut   facerent   secundum   consuetudinem   le -
gis   pro   eo     par   t ur turum et cetera. sicut lex uidebat ur  exigere
 Sequit ur  etiam festum illu d precedentia festa· ratione
10misteríì. secundum etiam rationem misteríì uoluit deus in tem -
plo presentari. nascit ur  enim per fidem in homine. et se-
quit ur  ci rcumcisio quia quando fides est in homine. vn de   in     actibus  
xv. fide p ur ificans corda eorum. qu i uero habet ueram
fidem· relinqu it omnia mala opera. et tunc ap-
15paret ei deus. et tunc sequit ur  festum apparitionis
in corde hominis p ost  natiuitatem et ci rcumcisionem
quando non uidet homo deum indiget p ur ificatione .xl.
dierum .idest. perfecta penitencia que per .xl. dies significa-
t ur  ut xpistuc quiete et pacifice maneat in nobis
20 etsi enim in nobis ante sit· non tamen ibi est tamqu a m in tem -
plo suo. vnde facienda est penitencia ut in nobis ma-
neat sicut in templo suo et tunc fit ib i oblatio.
 offerunt ur  enim ibi par     turturum  .idest. mundicia men -
tis et corporis quod non potes t fi eri nis i in iugi luctu. sicut t ur t ur
25gemit pro cantu et duos pullos columbarum .idest.
geminam simplicitatem. tres autem predicte oblatio-
nes comparant ur  trib us  oblationib us  isti factis· a iudeis.
pr ima in qua offert ur  aurum competit exodo.  ibi
/ p ost  exitum de egiptum filij israel obtulerunt aurum
30ad faciendum tabernaculum. hoc facit homo quando uidet
deum. p ost ea uero p ur ificat us  per penitenciam offert hostias
mundas. ut dictum est quod pertinet ad leuiticum. Jn nu-
meris uero habet ur  de uitula rufa que propr ie xpisti
sign ificat passionem quam possunt tantum offerre
35illi quorum conuersatio in celis est qu i perfecte possunt
imitari deum patiendo martirium. p ost qu a m perfecte
crucifixerunt carnem suam cum uicijs et concupis-
centíìs. Jsti enim sunt qui perfectam deo simpli-
citatem offerunt non querentes nis i tantum deum. Secundum
40misterium· in templum uenit in hac die ut no-
tet ur  aduent us  eius in mentem cui us libet fidelis.
siue in ecclesiam. parat us  est enim intr are. vnde in intr oi-
tu dicitur. Suscepim us   deus   misericordiam   tuam . empha-
sis est .idest. xpistuin   medio   templi   tui  . quia xpistuest
45lignum uite. in medio paradisi. paratus equ aliter
omnib us  subuenire et dona sua    largi-
ri. Sequit ur  secundum   nomen     tuum   ita          et   laus  
tua   in   fines     terre. quia sicut creasti omnia et recre -
asti· ita laudand us  es per totum mundum. et ut
50                                        
                                       

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 52ra

ueniat in mentem nostram ortat ur  ecclesi a filios suos ut
occurrant ei. vn de dici t in pr incipio matutinalis of-
ficij in inuitatorio ecce   uenit   ad   templum   sanctum  
suum   dominator   dominus   gaude   et   letare   syon   occur -
5 rens   deo   tuo· per fidem et bona opera. et propter hoc fes-
tum istud dicit ur  ypapanti domini quod est obuiatio
quia si uolum us  quod iste ueniat in mentem accipi-
am us  ei us  similitudinem. / et hoc idem dicit pr imum Responsori-
umAdorna   talamum   tuum   syon  .idest. ui rtutib us
10purifica te et accipe ui rtutes et sic ueniet
in te. / omnia alia Responsoria sunt uel de oblatione uel de
prophetia sancti symeonis preter ultimum in quo est difficul-
questio  tas. Gaude   Maria   uirgo  . Solet autem queri cum adhu c
pullulent infinite hereses qu omod o beata ui rgo omnes inter -
15 solutio  emit. / Ad quod dicim us  quod hoc fecit quantum in se fuit
quia ipsa ostendit illum uisibilem qui inuisibilis erat.
pr imum enim non poterat inueniri. / Qu idam enim ipsum
querebant in delicijs carnis. / qu idam in diuicíìs. / qu idam
in libr is philosophorum et non erat ib i. vnde eum ibi non
20poterant inuenire. quia eum non uidebant. vn de   in  
canticis . Quesiui et non inueni illum. Mod o uero non potes t al i quis
errare in uia si uelit. vnde manifeste     habet ur   in  
ysaia. hec erit nobis uia directa ut etiam stult us  non
erret per eam. et que erit illa uia· ecce dabo in
25syon salutem. et in ierusalem gloriam meam. hoc idem
habet ur  in epistola de malachie .iii. ecce   ego   mit -
to   angelum   meum  .idest. nuntium iohannem baptistam
qu i fuit precursor domini. vn de dici t in Johanne. ego sum uox
clamantis in deserto. p ost  uocem sequit ur  uerbi intellect us
30.scilicet. sermonis et lucifer p ost  quem ortus est uer us  sol.
vnde Job. Numquid produces luciferum in tempore suo
et   statim   ueniet   ad   templum   sanctum   suum   do -
minator   quem   uos   queritis per  intellectum. et angelus  
testamenti   quem   uos   uultis   per  affectum. vidit
35ipsum symeon qui audierat in Responsis non  
uisurum   se   mortem   nis i   pr ius   uideret   xpistum   deum.
statim uero cum uidit dixit. Nunc   dimittis  
seruum   tuum   domine     et  cetera. Sequit ur  lumen   ad   reuela -
tionem   gentium  que  illuminate sunt per fidem.
40 et gloriam plebis tue israel. qui eum uidet
gloriat ur . ipsest lumen cecis. vnde populus gentium
qui ambulabat in tenebr is uidit lucem magnam
et gloriam plebis tue israel .idest. uidentium te uere
per fidem. Jsti enim sunt israel. hec est diffinitio ipsi us
45xpisti. quia difinitiue notificauit eum syme-
on dicens lumen ad reuelationem et cetera. et
accepit eum in ulnas suas. debem us  enim eum
portare non tantum corde sed etiam brachíìs. vn de  
in   canticis . pone me super cor tuum pone
50me ut signaculum super brachium tuum. et .i.
corinthiorum .vi. empti estis precio magno glorifi-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 52rb

cate et portate deum in corpore uestro. / et debem us
portare non tantum deitatem uel humanitatem
sed utrumque quod significat ur  per candelam quam
ferim us  in processione que sit ad ostendendum quod
5debem us  eum ferre. sicut symeon. / per ceram enim
humanitas. per lumen deitas intelligitur. / Benedicunt ur
autem ut digne ferant omnes. / Sunt enim multi
habentes int us  tenebras licet extra luceant.
digne fentes sunt qu i sicut extr a lucent per lumen
10quod ipsi ferunt in manibus· ita lucent interi us  per
ueram fidem. / Jn hoc etiam festiuitas et gaudium m-
agnum.  lxxa.
Sequit ur  de tempore deuiationis siue tempus penitencie p ost  tempuß
renouationis. / visa enim uia que ducit in beth-
15leem superiorem per stellam .idest. fidem· penitet homo
quod deuiauit ab illa. visa etiam pulcr itudine et
mundicia confundit ur  homo de t ur pitudine sua et
immundicia. ut habet ur  Genesis .xxiiii.   dicitur  quod rebecca
uiso ysaac descendit de camelo .idest. anima fi-
20delis uisa pulcr itudine filij dei qu i est risus noster
descendit de gibositate peccati .xxxi. Jeremie p ost qu a m os-
tendisti te mich i fem ur  .idest. tui noticiam dicit   glosa . per -
cussi fem ur  meum in signum dolentis et plangen -
tis errorem pr istinum. Job Auditu auris a-
25udiui te. nunc autem oculus meus uidet te. / viso ergo re-
ge cui soli offerenda sunt munera· piget noß
seruiuisse regi babilonis. ideo p ost  tempus reno-
uationis· sequit ur  tempus penitencie. et dicitur .lxx. propter .lxxta.
annos quib us  filij israel seruierunt regi babilo-
30nis similiter opertet nos seruire· ipsi tota uita
ista uel per culpam et penam. / uel ad min us  per penam
propter quod dolens ecclesia agit penitenciam tamquam po-
sita in captiuitate babilonie .idest. hui us  mundi / ut
quandoque liberet ur et perueniat ad ierusalem celestem et
35propter hoc facit .lxxam . in qua sunt .x. septimane
.scilicet. usque ad sabbatum. p ost  pascha in qu o ecclesia ce-
lebrat in albis. / Ad hoc enim agitur penitencia
ut magis et magis albi fiam us  sicut dicit domin us  in
evangeli o Ma t hei .iii. penitenciam agite apropinqu abit enim
40regnum celorumQ uanto enim homo magis facit
penitenciam· tanto magis apropinqu at ad regnum
celorum. / Et incipit ecclesia legere .v. libros m-
oysi. quia ista utilitas penitencie et iste gradus
penitencie distinguit ur  aperte· in qu inque· libris
45moysi. / pr imus enim liber genesis instruit
nos in inicialibus penitencie .idest. in fide .scilicet. et timo-
re que sunt cause penitencie. per hoc enim concipit ur
penitencia. / Jn fide autem nos instruit sicut in simbo-
lo. sicut enim ibi dicitur uisibilium et inuisibilium. dicitur
50hic jn pr incipio creauit deus et cetera .scilicet. empireum
celum et in eo que in eo sunt que sunt inuisibilia et

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 52va

terram .idest. omnia ista uisibilia / et sicut expr imit ur  persona
patr is et filíì. sic in pr incipio .idest. in filio creauit  deus pater
celum et cetera. et p ost ea expr imit ur  persona spirituc sancti cum dicitur. et
spirituc   domini   ferebat ur   super   aquas  .idest. spirituc sanctuß qu i regit
5omnia qui fecit et creauit. et ecclesi a sub cura ei us  est.
/ Jnstruit etiam nos in fide incarnationis resurrectio nis
et glorie .idest. uite eterne. / per abraham enim qu i credidit
deo et reputatum est ei ad iusticiam. vn de in evangeli o Johannis.
Abraham exultauit ut* uideret diem meum·
10uidit et gauisus est diem .scilicet. incarnationis.
et resurrexionis glorie. / et in fide etiam passionis
nos instruit ut credam us  xpistum in qu antum homine m pa-
ssum fuisse non in qu antum deum per ysaac qu i non fu-
it immolat us  sed aries. / JTEM Jnstruit nos
15ut credam us  xpistum datum esse ex gratia non ex meri-
tis sicut fuit ysaac. / Jnstruit etiam nos in fide
resurre ctionis et ascensionis et spirituc sancti missi-
onis per ioseph qui p ost  uenditionem sublim-
atus est in egipto distribuens tr iticum per totam e-
20giptum. sic xpistuc p ost  uenditionem sublimat us
in mundo distribuit per predicatores suos tr iticum
uerbi dei per totum mundum. cui us  causa fuit resur-
rectio ascensio spirituc sancti missio. / Jncutit etiam ti-
morem per adam ne nos per uicium gule siue per ino-
25bedienciam eitiam ur  de paradiso spirituali sicut ille
de paradiso terrestr i. / Jn qu o paradiso spirituali ponit ur
hom o in baptismo et in penitencia. et per caym nos inst  -
ruit ut caueam us  ab homicidio. et per ciuita-
tes penit us  destructas ut caueam us  ab of-
30ficio sodomorum. et ab omni uicio propter diluuium et
iterum uicio gule per esau qui propter esum lenti-
cule rufe reprobatus est. / Apparet igi tur quare legit ur
in pr incipio .lxxe. liber iste. de ordine uero aliorum
librorum suo loco dicem us . Responsoria de eodem sunt.
35Officium uero misse est circumdederunt   me   et cetera. vb i
confitet ur  se ecclesia esse in penis et laboribus inflic-
tis propter peccatum. qui sunt fames sitis frig us  calor
lassitudo egr itudo et mors in pr ima persona. pr a -
ua conscientia et amaritudo fetor et tenebre
40qu ales sunt dolores inferni. / JTEM confitet ur  se esse in
pena et culpa qu oad qu osdam ut mereat ur  absolu-
tionem. / Sed ne iste luct us  generet accidiam siue
tr isticiam que mortem operat ur . ponit consolationem. Nollet
enim ecclesi a ullo mod o quod filij sui tedium uel accidiam
45haberent. hoc enim esset bibere fecem de calice
domini. ideo dicit Jn uersu diligam   te  . ut sic possit
dicere fuerunt mich i lacr ime mee panes die ac
nocte. / Sed quia homo libenter non suscipit hon us
penitentie nisi uideat premium· ideo osten-
50dit premium in epistola que sumit ur  de pr ima ad corinthios .ix.
Nescitis   quod     híì   qui   in     stadio   currunt   et cetera. bra-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 52vb

uium est premium currentium per quod significat ur  beatitudo eterna
que est premium currentium per   quod   significat ur  in paradisum. quod
ostendit ur  ut libenti us  agant homines penitenciam et  et iam
ut magis fleant vn de ezechiel .xl.iii. Fili hominis
5ostende domui israel templum celeste .scilicet. et
confundant ur  ab iniqu itatib us  suis. et in psalm oSuper   flumi -
na   babilonis   illic   sedim us   et   fleuimus.   donec.   recordaremur.   tui. sion.
et sicut in cursu exteriori remouent ur  que impediunt
cursum· sic dicit apostol us  se facere cum dicitcastigo   cor -
10 p us   meum  . quasi dicat. leuigo me .idest. leuem facio me.
ad hoc ut possim currere. sic facit ecclesia ma-
cerat carnem suam. ut meli us  possit currere
ad brauium uite eterne remotis omnib us  uici-
is. et bene Respondet epistole Responsorium Adiutor   in  
15 oportunitatib us  . sic enim bene iuuat nos deuß
in tr ibulatione que oportuna et utilis est homini
quando facit recordari gaudiorum eternorum. non
sequit ur  alleluia quia tunc subticet ecclesi a omnia cantica le-
ticie .scilicet. alleluia gloria in excelsis. te deum lau-
20dam us . sicut dixerunt filij israel existentes in
babilone. Qu omod o cantabim us  canticum domini
in terra aliena. / ideo omne canticum leticie subtice-
t ur . et quia dicit ecclesiastic us .  Musica in luctu inoportuna
narratio. / Sum us  enim omnes in babilone. / Qu idam
25in medio ut qui pe ccant in spiritum sanctum. uel alijs
peccatis magnis. / Alij recedunt de medio ba-
bilonis / ita ut quidam sint in terris* babiloniß * uel terminis
ut qui iam proponunt penitere. p ost  responsorium sequit ur  trac-
tus .scilicet. de profundis et cetera. ad notandum quod in ge-
30mitib us et suspiríìs tr ahit ecclesia uitam suam
.scilicet. de profundis peccati uel pene. sed iterum ad consola-
tionem interponunt ur  uerba misericordie cum dicit quia
apud te propiciatio est. sed quia nullo mod o uult ecclesi a
quod filij sui recedant in accidiam· ideo p ost  tractum
35sequit ur  in evangeli o de denario diurno .idest. de bea-
titudine eterna quam ostendit filijs suis ut
hylariter faciant penitenciamSimile   est     regnum   celorum  
et ceteraqu i   exiuit     pr imo   mane  . homest uinea
de et  ecclesi a quam quilibet debet colere pro posse suo
40in alíìs per predicationem et exemplum. / Jn se per bo-
nam operationem. et si bene coluerit habebit uitam
eternam. que dicitur denarius. / Jn denario enim
est ymago et superscr iptio. et nos habebimus
ymaginem dei apertam et superscr iptionem quia eri-
45m us  díì et dicem ur  filij dei. Jn psalmo. ego   dixi   díì  
estis et cetera. Sequit ur  offertorium bonum   est   confiteri   domino  
Jn quo monem ur  laudare deum in tribu-
latione quod facere possum us  uiso denario
diurno ad quem uidendum petit ecclesia illu-
50minari. et p ost  sequit ur  communio. Jlluminare et cetera.
 Post .lxxam . sequit ur  .lxa. et sicut ecclesi a  .lx.

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 53ra

celebrat .lxxam . in misterio ut quemadmodum per fletum
exierunt et liberati sunt filíì israel p ost  .lxxta. annos de
captiuitate  uel seruitute babilonica· sic ipsa de seruitu-
te diaboli cui oportet mod o seruire ad min us  per pe-
5 nam nitenciam factam in septenario hui us  uite· sic
in misterio celebrat .lxam . que protendit ur  ab ista do-
minica qua cantat ur  exurge  usque ad quartam
feriam p ost  pascha. Jn qua cantat ur  venite   be -
ne dicti .lxma. autem ex senario et denario con -
10stat sicut dominus p ost  opera .vi. dierum benedixit die se-
ptime sic p ost  perfectionem operum decalogi perue-
niem us  ad benedictionem eternam et dicet ur  nobis
illud. venite   benedicte     patr is   mei  . et ideo in .lxa.
legit ur  evangeliu m de semine uerbi dei ut homines semi-
15nent opera misericordie ad habendum illam beatitudinem
benedictionem. et quia in plurib us  suffocat ur  semen
clamat alta uoce Jn introitu. exurge   quare   ob -
dormis et cetera .idest. uideris obdormire. et continuat ur
antecedenti dominice. quia in precedenti dominica osten -
20dit ecclesi a miserias et dolores suos cum dixit ci rcum -
dederunt me gemit us  mortis. qu a sergo nimis
afflicta angustijs prorumpit in clamorem pe-
tens liberari Jn sequenti dominica cum dicitExurge  
quare   obdormis   domine   / Jn tercia uero dominica osten -
25dit per qu id uelit liberari .scilicet. per deum. vn de in intr oitu dici t
esto   mich i   in   deum   protectorem  . et quia dominus prope est
omnib us  inuocantibus eum· sequit ur  de liberatione Jn
sequenti dominica. vnde dicitur in intr oitu Jnuocauit  
me   et   ego   exaudiam     eum  . Jmpossibile enim est
30quod ille qui aperit per confessionem peccata sua que sunt
dolores mortis ducentes ad infernum et dolet
dolore satisfactorio et petit liberari tantum a
domino· qu in liberet ur . Dicit autem ter exurge propter tr ipli-
ces filios. / pr imo enim clamat pro filijs qui
35temptant ur  per aduersa. sed non subcumbunt ut pau-
lus propter qu oß dicit pr imo. exurge   et   quare   obdormi -
re uideris non exaudiendo uel liberando et
hoc facit dominus ut probent ur et examinent ur  in igne
tribulationis. puriores enim exierunt tres
40pueri de fornace regis babilonis qu a m intr aue-
runt. vnde non dominus dormit sicut habet ur  Jeremie .ii. vi rgam
uigilantem ego uideo. et dicit statim dominus. quia ui-
gilabo super gregem meum super filios meos et
in psalm o. ecce non dormitabit neque dormiet et cetera.
45qu antum ad iustos dicit p ost ea obliuisceris tribu-
lationis nostre quia singula singuliß debent
reddi. / Secundi filíì sunt qui in pugna cadunt
et propter istos dicit ecclesia exurge et ne repel-
las in finem quare faciem tuam et cetera. quasi dicat osten -
50de faciem tuam et reuertent ur  ad te. / Tercij
filij sunt qui per blanda temptant ur  nec sub-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 53rb

cumbunt et propter istos dicit. exurge   domine   adiuua  
nos. et propter omnes uero sequit ur et libera nos propter nomen
tuum et allegat in uersu quod debeat facere. deus
aurib us  nostris et cetera .quasi dicat. tu semper liberasti
5antiqu os patres multo forti us  debes nos libera-
re qu i sum us  filíì minores. quia uero ecclesi a petit
liberari de tribulationibus suis· ideo enumerat
epistola tr ibulationes beati pauli de .ij. ad corinthios
.xi. libenter   suffertis   insipientes   cum   sitis   ipsi  
10 sapientes  . et p ost  in   laborib us   plurimis   et cetera que ib i
sunt. Jn fine uero dicitlibenter   igitur   gloriabor   in   in -
firmitatib us   et cetera. cum enim infirmor tunc po-
tens sum. Sciebat enim apostolus quod per tr ibulationes
purgat ur  homo et corona augmentat ur et fit deo
15similis. ostendit etiam per hoc quod dicit libenter gloria-
bor et cetera. quod tr ibulationes et aduersa toleranda sunt
non tantum fortiter sed etiam dulciter. hoc facit fortitudo
spiritus. ideo illa die fit*** statio ad beatum
paulum. et dicitur oratio de eo. p ost modum in Responsorio
20inprecat ur  ecclesia pro aduersaríìs non optando sed
consentiendo diuine iusticie. Sciant   gen -
tes  .idest. gentiliter uiuentes. uel geniti tales. quia
non baptizati sunt quoniam nomen tib i deu s. sciant per
experientiam flagellorum. vnde uersus. deus   meus   pone  
25 illos   et cetera. qu i enim torquent ur  adqu irendo ista temporalia
uoluunt ur  ab eadem in idem. non est finis in desiderio.
vnde in psalmo. Jn circuitu impíì ambulant. vnde ad
molam mundi ligant ur  cum sampsone. Jn trac-
tu sequit ur  utilitas tribulationumCommouis -
30 ti   terram per tr ibulationes. ad quid· dicit ur  ut
fugiant  a facie arch us . quia enim sancti tot pati-
unt ur · signum est quod debemus fugere a facie
arcus .idest. ab ira uindicte dei. evangeliuest de semi
ne ratione predicta. / Sunt autem tria genera homi-
35num in qu ib us  non fructificat uerbum dei. / Qu idam im-
pediuntur per diabolum vnde dicit semen   cecidit  
secus   uiam  .idest. corda conculcata pedib us  dia-
boli. Jn quib us  diabol us  it et redit. tota die. Job
xviii calcet super eum*. et eodem .xx. uadent et ue- * qu a si rex interit us
40nient super eum horribiles. Jta enim sunt inten -
ti temporalib us  quod diaboluß eos conculcat et uilificat
et dicit. Jncuruare ad temporalia ut tr ansea-
m us . jsti propter nimiam inmundiciam non possunt
concipere bonum propositum. sicut ne c mulier que pa-
45titur menstrua. Jeremie .ii. omnes qui querunt eam
non deficient semper in menstruis inuenient
eam. / Alij uero impediunt ur  per aduersa propter carenti-
am mansuetudinis et paruitatem bone terre.
tales enim non habent radicem mansuetudiniß.
50sed quod bonum quod concipiunt statim deserunt. Jsti
capiunt uerbum quando audiunt sed orto   sole  ma-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 53va

tutino .idest. tr ibulatione exsiccat ur  semen in eis. quia multum
est ibi de duricia et parum de bona terra sicut est in lo-
co petr oso. vn de pro eis dicitur. Semen   cecidit   supr a   petram  
sed exaruit quia     non   habuit   humorem  . Alij per diuici-
5as mundi impediunt ur . per spinas enim intelliguntur diuicie
plene puctionib us  que cum ang us tia et magnis la-
borib us  acqu irunt ur . cum timore et sollicitudine pos-
sident ur . cum dolore ammittunt ur . vn de ex puluere fiunt
cinifes exodi. viii .idest. musce minutissime. que
10pungunt homine m. in facie et terebrant et excecant quia ex
diuicíìs que habende sunt sicut puluis· nascunt ur  punc-
tiones et dilacerationes in anima. / Jn pr imis ergo
suffocat ur  semen .idest. uerbum dei per diaboli concul-
cationem. / Jn secundiß per aduersitatem. / Jn tercijs per di-
15uiciarum punctionem. omneß alij boni sunt. Jn   tercíìs
  per   diuiciarum   punctionem . et semen quod cadit in eos
sicut in bonam terram ub i est satis de terra .idest. mansuetu-
dine et humilitate et facit fructum .xxximum . qu o ad con -
iugatos .lximum . quo ad uiduas. centesimum quo
20ad predicatores propter hoc legit ur  evangeliu m  ut homo senari-
um bone operationis quod petit in offertorio dicens
perfice   gressus   meos   et cetera. ad habendam benedic-
tionem eternam quam affirmat se habere in comm-
unione Jntr oibo et cetera.  .la.
25 Sequit ur  de qu inqu agesima. sicut autem in misterio ecclesi a
lxxam . celebrat et .lxam · ita et qu inqu agesimam in
misterio .scilicet. anni iubilei in quo omnia debita dim-
ittebant ur * possessiones alienate resti-
tuebant ur et serui manumittebant ur  sicut
30habet ur  ex interpretatione. Jubile us  enim remittenuel
inicians interpretat ur  .idest. penitencia que uere liberat a seruitu-
te diaboli et hereditatem eternam restituit. et ue-
ram libertatem tr ibuit. protendit ur  autem .lma. a dominica
qua cantat ur  esto mich i usque ad diem pasche quia per
35penitenciam xpistuc facit nos resurgere et redire ad propr ia*.
penitencia igi tur ut dictum est uere facit liberum. et dei filium.
quod maxime facit per fidem spem et carita tem et timorem dei.
ideo totale istud officiuest de fide spe et carita te. et ti-
more et incipit a fide. Jnuocat enim ecclesi a deum in
40pr incipio per quod fidem notat. Qu omod o enim inuoca-
bunt in quem non crediderunt. Rogat ergo ecclesi a et inuocat
deum pro filijs suis. pr imo pro afflictis sic. esto  
mich i   in   deum   protectorem  . p ost ea pro lapsis et lassis.
vnde dicit sic. et   in   locum   refugíì   et causam subdit .scilicet.
45per fidem cum dicitquoniam   firmamentum   et cetera. tercio pro temp-
tatis in prosperitate dicit et propter   nomen   tuum  dux mich i
eris. et sequit ur  uersus de spe. quasi. merito spei dabis
mich i hoc. quia     in   te   domine   speraui  . Oratio pro afflictis
preces   nostras   quesumus   domine   et ceteraepistola   est  de caritate. et
50sumit ur  de pr ima ad corinthios .xiii. Si   linguis     hominum  
loquar   et cetera. quasi diceret omnes ui rtutes eo mod o qu o ha-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 53vb

beri possunt sine caritate nichil ualent ad uitam eter -
nam. et ponit ibi .xv. gradus ezechiel. qu ib us  perue-
nit ur  ad templum celeste. / pr im us  gradus est caritas .
patiens   est     benigna   est . non emulat ur . hec sunt .xv.
5gradus uno mod o. et .v. alio mod o. Sequit ur  commenda-
tio carita tis. caritas numqu a m   excidit  . quoniam autem non potes t homo habere
caritatem nis i fiant mirabilia. Mai us  enim est de imp-
io facere pium· quam creare celum et terram. ideo sequit ur  Responsorium.
tu es deus qui facis mirabilia. versus. liberasti
10in brachio .idest. in xpisto .idest. per fidem xpisti. Sequit ur  tractus.
Jubilate  qui uidetur esscontr a illud quod per trac-
tum significat ur  .scilicet. dolores per qu os ecclesi a tr ahit uitam mise-
ram. sed non est contr arium tractui exultatio. quando enim
homo liberat us  est in ipsis miserijs exultat. vn de actuum.
15.v. ibant apostoli gaudentes. et illud. Cor quod cog-
nouit amaritudinem anime sue in gaudio ei us
non miscebit ur  extr ane us . hoc est gaudium super omne gau-
diumevangeliu m   est de fide passionis et resurrectio nisecce  
ascendim us  iherosolimam   et cetera. et quia per fidem illu-
20minant ur  ceci· ideo statim sequit ur  ceci illuminatio qui
ualde sapienter petíìt dicens. Domine   ut   uideam  
quia uisio erit tota merces. offertorium   est similiter
de fide. benedict us   es   domine   et cetera. Communio de ti-
more ne accipiat inferiorem uel superiorem mo-
25lam pro pignore. Manducauerunt   et cetera. hoc autem facit
ecclesia ut ad memoriam reducam us  quod dicitur in
psalmo de iudis. Adhuc esce eorum erant in ore ip-
sorum et ira dei ascendit super eos. Qu i enim comederunt
usque ad nauseam· statim deum ad iracundiam prouo-
30cauerunt. ut incutiatur nobis timor ne per gulam
offendam us  deum sicut iudei. / hoc autem facit ecclesi a· quia tunc
solent homines magis intendere gule propter carnis-
pr iuium quod iminet et ideo bene competit illi diei. et nota
quod in psalmo dicit. et occidit pingues eorum et in cantico deuteronomii.
35impingat us  incrassat us  dilatat us  recalcitr auit. Ma-
tutinale officium est de diluuio ut ecclesia filijs su-
is incutiat timorem ne peccent. per uriam  lux ur iam.
et p ost  in communione ne pe ccent per gulam. quia hec duo uicia
maxime dominant ur  in illo tempore. ideo agit de diluuio
40sed ne timor nimis desperare faciat de arcu
dicit. Arcum meum ponam in nubib us  celi in signum
federis. / et exponit ur  hoc allegorice de xpisto. uel de qu olibet
sancto secundum modum suum. Arc us  iste qu anto magis eleua-
t ur  ad celum tanto magis depr imit ur  ad terram. Jta
45sanctus homo qu anto magis eleuat us  est ad celestia· tanto
plus se humiliat. Juxt a illu d. qu anto maior es humi-
lia te in omnib us . Jtem arc us  signum est federis similiter xpistuc
vn de in psalmo. Respice in faciem xpisti tui. / et ßanctetiam sunt
signum federis qui possunt iram dei tenere sicut mo-
50yses fecit. sed ysaias dicit Non est domine qui consurgat
et teneat te omnipotentem. et ita sancti. quia si ser-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 54ra

uos dominus ita affligi permittit quid erit de malis·
ecclesiastic us . vide arcum .idest. et sanctum et benedic qui fecit illum.  xal.
Post qu inqu agesimam sequit ur  .xl. qui est numerus spiritualis penitencie
in qua ieiunat ecclesia et penitet de peccatis suis
5per penitenciam enim peruenit ecclesi a ad qu inqu agesimam .idest. ad
annum iubileum .idest. ad remissionem peccatorum. ex par -
tibus enim eius aliqu a ntis surgit .l us . numerus qui significat
remissionem peccatorum que per penitenciam habet ur  in .xal. fac-
tam pr imo. / Jubileus enim ann us  erat in qu o omnia de-
10bita dimittebant ur . solutio fit per penitenciam que in
xl. perficit ur . per hanc enim uenim us  ad remissionem
peccatorum. Jncipit autem .xl. a dominica qu a cantat ur  Jnuo-
cauit me et protendit ur  usque ad magnum diem io-
uis qui est dies absolutionis. et cene domini. / Scien -
15dum uero quod ex tunc .idest. a dominica qua cantat ur  Jnuocauit usque
ad diem iouis· non sunt nis i .xxx.iiii. dies ieiunales
et duo p ost ea usque ad pascha. vnde in simul non sunt
usque ad pascha dies ieiunales nis i .xxxvi. / dieb us  enim
20dominicis non ieiunat ecclesi a propter resurrectionem domini
Noti o  quare  biß  comedim us in  die  dominica  que illa die facta est. Jn qu a resurrectione legit ur  domin us
bis comedisse· semel· cum discipulis euntibus in ema-
us· et iterum quando intr auit ianuis clausis et obtulerunt
ei partem piscis assi et fauum mellis. propter gaudium ergo quod
25de resurrectione debet habere ecclesia· non ieiu-
nat dieb us  dominicis· et ideo incipit ieiunare a quar-
in  capite  ieiu-nij  ta feria antecedenti que ideo uocat ur  caput ieiuníì et
tunc eiciunt ur  ab ecclesi a publice penitentes. cum can-
delis accensis. et ipse episcopuc dat eis cilicium ad mo-
30rtificationem carnis sue ad sign ificationem eius
quod factum fuit ade· qui propter suum peccatum fuit eiectus
de paradiso gladio igneo permanente ad hostium para-
disi qui per candelas accensas designat ur et sicut ibi
dominus dedit ade et uxori ei us  tunicas pelliceas que
35facte fuerant de corijs mortuorum animalium in significatio-
nem sue fragilitatis et mortalitatis sic episcopuc peniten -
tib us  hui us modi dat cilicia que signant asperitatem et fragilita-
tem humane natur e. peracta autem penitencia redeunt ad ecclesi am  Jn
die qua uocat ur  cena domini. quia per fidem et in fide
40mortis xpisti que tunc incipit peccatores redeunt ad
paradisum spiritualem ad ecclesi am  .scilicet. quia per penitenciam .xel. uenit
homo ad absolutionem peccatorum suorum ut possit comedere
Noti o  de  benedictione  cinerum  cenam domini. / hac eadem die benedicit ur  cinis per quem expr imit ur
humilitas ut sicut in eiectione ade de paradiso male-
45dicta fuit terra in opere suo· sic per humilitatem penitencie terra
nostra .scilicet. liberum arbitrium benedicat ur  per penitenciam. ut spinas
et tr ibulos non germinet. sed dignos fruct us  penitencie faciat
 Jnuitant ur  autem omneß generaliter ad penitenciam cum dicitur. venite  
et dicitur quare causa quare cum   dicitur homines ieiunare debent
50.scilicet. quia dominus expe ctat eos ad penitenciam. vn de Jntr oit us  talis est Mi -
sereris   omnium   propter   penitenciam . omnes autem orationes generaliter quecumque
dicuntur faciunt ad idem. Jn epistola  autem omnes ad hoc inuitant ur .

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 54rb

generaliter et parui et magni et utr ius que sexus. vn de dicit con -
gregate   cetum   et cetera. Sequit ur  responsorium quod respondet epistole osten -
dens tr iplicem effectum penitencie. / pr im us  est quia per penitenciam ha-
bem us  remissionem peccatorum et collationem glorie / et concul-
5cationem inimicorum. vn de sequit ur  uersus. dedit   in   obprobr ium   con -
culcanteß   me  . / Sequit ur  tract us  qu i significat laborem qu i in penitencia
habet ur . Jn evangeli o autem agit ur  de mod o ieiunandi. cum   ieiunas  
unge     caput   tuum   et   faciem   tuam   laua. quia omnis peni-
tens debet inungi oleo spirituali quod est iocunditas
10mentis tamqu a m alleta et pugil domini. sicut habet ur  in ecclesias te. oleum
de capite tuo non deficiat et faciem   tuam   laua     in -
teriorem hylaritatem exteri us  demonstra. ne   uidearis  
hominib us   ieiunans  .idest. sic ieiuna· quod non intendas
fauorem humanum sed soli us  dei. et pater tu us  qu i uidet in
15abscondito reddet tib i. et hoc est quod sequit ur . thesauriza-
te uobis thesaurum in celo et cetera. / Jn fine autem misse dicitur
oratio in .xal. super populum propter sanctitatem temporis.  vta  feria
Sequit ur  de .vta. feria. Jnuitati sunt ut dictum est in pr ima
die ad penitenciam. sed quia penitencia consistit in tr ib us  in oratione
20 et ieiunio et elemosina· ideo in tr ib us  dieb us  sequentib us  agit
de his tr ib us et pr imo in .vta. feria de oratione. vnde inci-
pit intr oit us dum   clamarem   ad   dominum  . Fit autem oratio
ab aliqu o quandoque pro se. / quandoque pro alio. / vt autem ostendat ur
qu antum ualet oratio ab aliqu o pro se facta· ideo sequit ur epistola.
25Jn qua proponit ecclesi a regem ezechiam in exemplo qu i
oratione pro se facta impetrauit a domino .xv. annos ui-
te sue superaddi ut habet ur  ysaie .xxxix. et ut etiam ostendat
ecclesi a qu antum ualet oratio pro aliqu o facta· legit ur  evangeliu m  de cen -
t ur ione qui rogauit dominum pro puero suo ut sana-
30ret ur  quod etiam impetrauit.  vi  feria  .xel.
Jn .vita. feria attendit ur  quale ieiunium placet deo
.scilicet. spirituale non carnale. vnde epistola agit de hoc quod sic
incipit. clama   ne   cesses quod habet ur  ysaie .l.viii. et p ost
ieiunauim us et non aspexisti et dominus Respondit. nonne  
35 hoc     est   ieiunium   quod   elegi· torquere     in   ci rculo     caput  
quasi dicat. non placet deo mich i tale ieiunium quod al i quis se cr uciet
tantum sed quod dissoluat fasciculos impietatis .idest. absti-
neat se ab omni peccato. quod fit per caritatem. vn de sequit ur
evangeliu m  agens de carita te ub i dicitur. dictum est antiqu iß   non   occi -
40 des. ego autem dico uobis non irasceriß.  de  sabbatum  .xel.
 Jn tercio autem die .scilicet. in sabbato agit ecclesi a de elemosina et de
sabbato. quia illa tr ia .scilicet. orationem ieiunium elemosinam ue-
nit ur  ad sabbatum mentis. ub i iam facta penitencia· iusticia
que spe ctat ad penitenciam et pax que est qu ies et sabbatism us
45mentis se osculant ur  .idestconueniunt et propter hoc apte sequit ur
epistola. Si abstuler   de   medio   tui   cathenam  peccatorum
.scilicet. que ibi sequnt ur · uocaberis   ßabbatum   delicatum   et cetera.
 hoc idem dicitur in evangeli o  . ubi legitur quod discipuliß laborantib us
in mari per qu oß penitentes designant ur  dominus ascendit
50nauiculam cum eis et statim facta   est   tr anqu illitas. quia
deo presente in corde hominis pacificant ur  omnia et tr anqu illan -
t ur  ibi.

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 54va

 Jn sequenti dominica in qua cantat ur  Jnuoca uit   me  Jncipit
.xal. et protendit ur  usque ad diem que dicitur cena domini quia per
.xam l. bene obseruatam et spiritualiter et per ueram penitenciam uenit
homo ad cenam agni de quo in apocalipsiBeat us  qu i uocat us  est
5ad cenam nuptiarum agni. sed quia ut dictum est supr a .vi.
sunt dominice non ieiunabiles ideo .iiii or . dies ante hanc
diem et duos p ost  cenam domini ieiunat ecclesi a. et quia iterum
hoc tempuest milicie xrist iane idci rco diaboluß contr a nos
fortius insurgit. propter hoc ne homo desperet qu a sconforta-
10tiuum qu iddam canit ecclesia Jn intr oitu dicens Jnuo -
cauit     me  . et cetera Q u o audito spe fit fortis homo vn de
dicit apostolus spe fortes. ysaie .xxx. Jn silentio et in
spe erit fortitudo uestra. Jn istis duob us  consistit
tota fortitudo hominis spiritualis. / Jn silentio dum
15a tumultib us  seculi silet nichil de his que sunt ap-
petendo. / Jn spe eterna desiderando. per epistolam  que
sic incipit ecce   nunc   tempus   et cetera. Armat ecclesi a militeß
suoß .iiii. cardinalib us  ui rtutib us  fortitudine cum
dicit. ecce nunc tempus et cetera. que de fortitudine ibi dicuntur
20quia sequit ur Jn   omnib us   exibeam us   nosmet   ipsos   et cetera. / ar-
mat autem eos temperantia cum dicit Jn     ieiunijs   multiß  
et castitate. / Armat etiam eos pr udentia cum dicitin  
scientia  .scilicet. in prudentia idem enim est in subie cto et longa-
nimitate quia scientia et longanimitate scim us  con -
25uersari in medio nationis pr aue et peruerse et boni-
tate et suauitate que est in spiritu sancto. hoc totum pro eodem
sumit ur . sequit ur  in   caritate   non   ficta  . quia omnia sine
fictione debent fieri. / Armat uero nos i us ticia cum dici t
per   arma   iusticie   a   dextr is   et   a   sinistris  . ultimum
30quidem ibi ponit ur  .scilicet. tamquam nichil habentes et omnia po-
ssidentes magis uidet ur  pertinere ad contemplatiuam
qu a m ad actiuam quia qu i talis est in omnib us  que uidet· delectat ur
solum in dilectione dei. talis habet oculoß columbarum
et potes t dicere cum psalmista. delectasti me domine in
35fact ur a tua. Qu i autem talis est pennat us  est et potest ui-
tare laqueos diaboli qui in terra absconditi sunt
Job. abscondita est in terra pedica ei us . Frustra enjm
iacit ur  rete ante oculos pennatorum prouerbiorum .i. enumerant ur
autem ab apostolo in hac epistola .xxvii. opera uirtutum qui
40numerus cubicus est et solidus multiplicat us  per radicem
cubicam uel per eundem numerum in se ipsum bis ductum.
quia ter tr ia ter· xxvii. faciunt qui numerus similiter qu adrat us
est. vnde et solidus propter quod dicituin   apocalipsi . ciuitas in quadro po-
sita est. hoc est in soliditate fi rmata. de hac eadem e-
45pistola fere totum officium matitunale sumptum est p ost  epistolam
sequit ur  .Responsorium angelis     suis   deus   et cetera. ut sic homo
pugnare secure possit. Sequit ur  tract us . Jn quo
agit ur  de temptationib us et propter hoc uere dicitur tract us
in qu o    ostendit ur  quod hec a misera uita tr ahit ur
50multis dolorib us et laborib us Qu i   habitat   et cetera. quia
posset conqueri de inequ alitate isti us  pugne quia tempta-

Paris, BnF, Ms. lat. 14145, fol. 54vb

tor potentissim us  est. ut habet ur  Job .xl. non est potestaß
sub celo et cetera. et sapientissim us  quia multa uidit. et cru-
delissimus. quia crudelis est et non miserebit ur . Jeremias.
homo autem infirm us issim us et ignorans. ideo in ipso trac-
5tu ponit ur  solutio hui us  quia hoc permittit deus ut hom*****
timeat inimicum et ad ipsum deuconfugiat qu i liberat
et potest liberare et uult. et sic in se non speret sed in deo qu i
promittit quod liberabi t ipsum si fugiat ad eum. / vult
ergo deus ut hom o habeat timorem de inimico forti et spem
10de promissionib us  fut ur orum et de dilectione dei uehemen -
tissima erga se quod uult eum protegere quemadmodum
gallina pullos suos ex amore uehementi et
est spes de custodia angelorum. homo autem si molat ur  inter
illas duas molas timorem .scilicet. et spem efficit ur
15panis placens deo et sic uincet omnem temptationem
siue sit leuis et oculta que dicitur timor noct ur n us . siue
leuis et manifesta que dicitusagitta   uolans   in   die  .
siue sit gr auis et occulta que dicitunegocium   perambulans  
in tenebr is  siue gr auis et aperta que dicitudemonium     me -
20 ridianum  . hec .iiiior. genera temptationum uincet qu ilibet
sic armat us  ut dictum est. sed in evangeli o non sunt nis i tres
temptationes. duct us   est   ihesuc   in   desertum   a   spiritu     sancto  
et cetera. / et conprehendunt ur  quandoque omnes temptationes sub
qu aternario ut dictum est quandoque sub ternario ut in hoc
25evangeli o. / Q uandoque sub binario ut in psalmo. ub i dicitua   la -
queo   uenantium  .idest. ab opere malo et a uerbo aspero
.idest. a peccato oris. temptat us  autem fuit dominus tr iplici temp-
tatione .scilicet. gule cupiditatis et inanis glorie.
/ Gule cum dicit dic ut lapides et cetera. / cupiditatis
30cum dicit· hec omnia tib i dabo et cetera. / Jnanis glorie quando diabol us
uoluit eum de pinnaculo deicere sicut fecerat multoß
alios predicatores. et uicit eum dominus per auctori-
tates sacre scr ipt ur e per dulcedinem uerbi dei quod significa tum
est in hoc quod dauid lapidibus sumptis de torrente de-
35iecit goliam et dixit ei. Mitte   te   deorsum   docenß
nos debere armari gladio uerbi dei preter illa arma
quib