Tract. III, Cap. 22

Inhaltsverzeichnis | Volltext

Blättern:

<< | < |

| > | >>

III,22. Sexagesima1

1. Post septuagesimam sequitur sexagesima. Et sicut ecclesia | celebrat septuagesimam in misterio2, ut quemadmodum per3 fletum exierunt et liberati sunt filii4 israel post septuaginta annos de seruitute6 babilonica, sic ipsa de seruitute diaboli, cui oportet modo seruire; ad minus7 per8 penitenciam9 factam in septenario huius uite 〈liberata est〉, sic in misterio celebrat sexagesimamA, que protenditur10 ab ista dominica, qua cantatur: "exurgea", usque ad quartam feriam post pascha, in qua cantatur: "uenite, benedictib 11".

2. Sexagesima autem12 ex senario et denario constat13, sicut dominus14 post15 opera sex dierum benedixit diei16 septime, sic17 post perfectionem operum decalogi perueniemus ad benedictionem eternam. Et dicetur nobis illud: "uenite, benedicti18 patris mei19 c 20". Et ideo in sexagesima legitur euangelium21 de semine uerbi deid, ut homines seminent opera misericordie ad habendum illam benedictionem22.

3. Et23 quia in pluribus suffocatur semen, clamat alta uoce in introitu: "exurge, quare obdormise B" et cetera, id est uideris obdormire. Et continuatur antecedenti dominice, quia in precedenti dominica ostendit ecclesia miserias et dolores suos, cum dixit: "circumdederunt24 me gemitus mortisf". Quasi ergo nimis25 afflicta angustiis prorumpit in clamorem petens liberari in sequenti dominica, cum dicit: "exurge, quare obdormis, domineg".

4. In tercia uero dominica ostendit, per quid uelit liberari, scilicet per deum. Vnde in introitu dicit: "esto michi in deum protectoremh".

5. Et quia dominus prope est omnibus inuocantibus eum, sequitur de liberatione26 in sequenti dominica, unde dicitur in introitu: "inuocauit me, et ego exaudiam27 eumi". Impossibile enim est, quod ille, qui aperit per confessionem peccata sua, que sunt dolores mortis ducentes ad infernum, et dolet dolore satisfactorio et petit liberari tantum a domino28, quin liberetur.

6. Dicit autem ter "exurge" propter triplices filios. Primo enim clamat pro filiis, qui29 temptantur per aduersa, sed non subcumbunt, ut paulus, propter quos dicit primo: "exurge" et "quare obdormire uideris30" non exaudiendo uel liberando. Et hoc facit dominus, ut probentur et examinentur in igne tribulationis. Puriores enim exierunt tres pueri de fornace regis babilonis, quam intrauerunt. Vnde non dominus dormit31, sicut habetur ieremie ii: "uirgam uigilantem ego uideoj", et dicit statim dominus: "quia uigilabo32 super gregem meum33, super filios meosk". Et in psalmo34: "ecce, non dormitabit neque dormiet35 36 l" et cetera37. Quantum ad iustos38 dicit39 postea: "obliuisceris tribulationis nostrem", quia singula singulis debent reddi.

7. Secundi filii40 sunt, qui in pugna cadunt41. Et propter istos dicit ecclesia: "exurge et ne42 repellas in finem, quare faciem tuam43 n" et cetera44, quasi dicat: ostende faciem tuam, et reuertentur ad te.

8. Tercii filii sunt, qui per blanda temptantur nec sub|cumbunt. Et propter istos dicit45: "exurge, domine, adiuua noso". Et46 propter omnes uero sequitur: "et libera nos propter nomen tuum47 p C".

9. Et allegat in uersu, quod debeat facere: "deus, auribus nostris48 q" et cetera49, quasi dicat50: tu semper51 liberasti antiquos patres, multo fortius debes nos liberare, qui sumus filii minores.

10. Quia uero ecclesia petit liberari de tribulationibus suis, ideo enumerat epistola tribulationes beati pauli de ii ad corinthios xi52: " libenter suffertis insipientes, cum sitis ipsi sapientesr" et post: "in laboribus plurimiss" et cetera53, que ibi sunt. In fine uero dicit: "libenter igitur gloriabor in infirmitatibus54 t" et cetera. "Cum enim infirmor, tunc potens sumu". Sciebat enim apostolus, quod per tribulationes purgatur homo et corona augmentatur et fit deo similis.

11. Ostendit etiam per hoc, quod dicit "libenter gloriaborv" et cetera, quod tribulationes et aduersa toleranda sunt non tantum fortiter, sed etiam dulciter. Hoc facit fortitudo spiritus55. Ideo illa56 die fit statio ad beatum paulum et dicitur oratio de eoD.

12. Postmodum in responsorio inprecatur ecclesia pro aduersariis57 non optando, sed consentiendo diuine iusticie: "sciant gentesw", id est gentiliter uiuentes uel58 geniti tales, quia59 non baptizati sunt, "quoniam nomen tibi deusx". Sciant per experientiam flagellorum. Vnde60 uersus: "deus meus, pone illos61 y" et cetera62. Qui enim torquentur63 adquirendo ista temporalia, uoluuntur ab eadem in idem: "non est finis in desiderio64". Vnde in psalmo: "in circuitu impii ambulantaa", unde65 ad molam mundi ligantur cum sampsone.

13. In tractu sequitur utilitas tribulationum: "commouisti terramab" per tribulationes. Ad quid? Dicitur66: "ut fugiant a facie archusac". Quia enim sancti tot patiuntur, signum est, quod debemus fugere a facie arcus, id est ab ira uindicte dei.

14. Euangelium est de semine ratione predicta67. Sunt autem tria genera hominum, in quibus non fructificat uerbum dei: quidam impediuntur68 per diabolum, unde dicit: "semen cecidit secus uiamad", id est corda69 conculcata70 pedibus diaboli, in quibus diabolus it et redit tota die, iob xuiii: "calcet super eum quasi rex interitusae". Et eodem xx: "uadent et uenient71 super eum horribilesaf". Ita72 enim sunt intenti temporalibus, quod diabolus eos conculcat et uilificat73 et dicit: "incuruare ad temporalia, ut transeamusag". Isti propter nimiam inmundiciam non possunt concipere bonum propositum, sicut74 nec mulier, que patitur menstrua75, ieremie ii: "omnes, qui querunt76 eam, non deficient, semper in menstruis inuenient eamah".

15. Alii uero impediuntur per aduersa propter carentiam mansuetudinis77 et paruitatem bone terre. Tales enim "non habent radicemai" mansuetudinis, sed bonum78, quod concipiunt79, statim deserunt. Isti capiunt uerbum, quando audiunt. Sed "orto soleaj" ma|tutino, id est80 tribulatione, exsiccatur semen in eis, quia multum est ibi de duricia et parum de bona terra, sicut81 est in loco petroso. Vnde pro eis dicitur: "semen cecidit supra petram, sed exaruit, quia82 non habuit humoremak".

16. Alii per diuicias mundi impediuntur. Per spinas enim intelliguntur diuicie plene punctionibus83, que cum angustia et magnis laboribus acquiruntur, cum timore et sollicitudine possidentur, cum dolore84 ammittuntur, unde: "ex puluere fiunt cinifesal", exodi uiii85, id est86 musce minutissime, que pungunt hominem in facie et terebrant et87 excecant, quia ex diuiciis, que habende sunt sicut puluis, nascuntur punctiones88 et dilacerationes89 in anima.

17. In primis ergo90 suffocatur semen, id est91 uerbum dei per diaboli conculcationem, in secundis per aduersitatem, in terciis per diuiciarum punctionem92. Omnes alii boni sunt. Et93 semen, quod cadit in eos sicut in bonam terram, ubi est satis de terra, id est94 mansuetudine et humilitate, et facit fructum tricesimum, quo95 ad coniugatos, sexagesimum, quo96 ad uiduas, centesimum, quo97 ad98 predicatoresam.

18. Propter hoc legitur euangelium, ut homo senarium bone operationis99, quod petit in offertorio dicens: "perfice gressus meos100 an" et cetera101, ad habendam benedictionem eternam, quam affirmat se habere in communione: "introiboao" et cetera.

Lesarten
1 Sexagesima: om P2
2 misterio: celebrat add P2, T
3 per: om P2, T
4 filii: om P2
5 uel seruitute: ss P1
6 de seruitute: P2, Dur; de captiuitate uel seruitute5 P1, T; de uirtute T
7 ad minus: liberata est saltem Dur
8 per: penam per add P2, T
9 penitenciam: penitenciam P1
10 protenditur: pretenditur P2, T
11 benedicti: et cetera add P2, T
12 autem: P2
13 constat: constat ut P2, Dur; constatuit T
14 dominus: deus T
15 post: om T
16 diei: P2, T, Dur; die P1
17 sic: unde T
18 benedicti: P2, T; benedicte P1
19 patris mei: om P2
20 mei: et cetera add P2
21 euangelium: om P2
22 benedictionem: ante beatitudinem expunxit P1
23 Et: in add T
24 circumdederunt: circumderunt P2
25 nimis: nimiis T
26 de liberatione: liberatio P2, Dur; deliberatio T
27 exaudiam: exaudiui T
28 domino: deo P2
29 qui: que T
30 uideris: ex iudeis corr T
31 dominus dormit: dormit dominus P2, T
32 uigilabo: ego add P2, T
33 meum: iii P2, T
34 in psalmo: psalmus P2, T
35 dormiet: e dormitabit corr T
36 dormiet: qui custodit israel add P2, T
37 et cetera: om P2, T
38 iustos: istos P2, T
39 dicit: dicis T
40 filii: fini T
41 cadunt: ante sunt expunxit T
42 ne: non P2, T
43 tuam: auertis add P2, T
44 et cetera: om P2, T
45 istos dicit: hos dicunt P2, (e hos dicuntur corr) T
46 Et: om P2, T
47 propter nomen tuum: om P2
48 nostris: audiuimus patres nostri annunciauerunt nobis quod semper liberasti eos add P2, T
49 et cetera: om P2, T
50 dicat: diceret T
51 semper: om P2
52 xi: b add P2, T
53 cetera: et add P2
54 infirmitatibus: meis add P2, T
55 facit fortitudo spiritus: fortitudo spiritus facit P2, T
56 illa: illo P2, T
57 aduersariis: suis add P2, T
58 gentiliter uiuentes uel: om P2, T
59 quia: qui P2
60 Vnde: om P2, T
61 illos: ut rotam add P2, T
62 et cetera: om P2, T
63 torquentur: toquentur (!) T
64 non est finis in desiderio: ut est finis ut desiderio P2
65 unde: et P2, T
66 Dicitur: om P2
67 predicta: dicta P2, T
68 quidam impediuntur: quedam impediunt P2
69 corda: hominum add P2
70 conculcata: calcata P2, T
71 uenient: uenienient (!) P2
72 Ita: a P2
73 et uilificat: om T
74 sicut: sic P2, T
75 menstrua: mensturam P2
76 querunt: querent P2
77 carentiam mansuetudinis: mansuetudinis carentiam T
78 bonum: ante quod P1
79 concipiunt: capiunt P2, T
80 id est: orta add P2, T
81 sicut: sic P2, T
82 quia: ss T
83 punctionibus: puctionibus P1
84 dolore: labore P2
85 exodi uiii: om P2; exodo T
86 id est: om T
87 et: etiam add T
88 punctiones: pugtiones (!) T
89 dilacerationes: dilatationes T
90 ergo: ante enim expunxit T
91 id est: om P2, T
92 punctionem: pugtionem (!) T
93 Et: ante in terciis per diuiciarum punctionem cancelauit P1
94 id est: de add P2, T
95 quo: quantum P2, T
96 quo: quantum P2, T
97 quo: quantum P2, T
98 ad: uirgineset add P2, (ante uiduas expunxit) T
99 bone operationis: bonorum P2; bonorum operum T
100 meos: in semitis tuis add P2, T
101 et cetera: om P2, T

Quellen
a exurge: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K S)
b uenite benedicti: AMS 83 (Hesbert, p 102sq: R B C K S); cf Matth 25,34
c uenite ... mei: Matth 25,34
d euangelium ... dei: cf Luc 8,4-15
e exurge ... obdormis: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K S)
f circumdederunt ... mortis: AMS 34 (Hesbert, p 44sq: R B C K S)
g exurge ... domine: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K S)
h protectorem: AMS 36a (Hesbert, p 46sq: R B C K S)
i inuocauit ... eum: AMS 40a (Hesbert, p 52sq: R B C K S)
j uirgam ... uideo: recte Ier 1,11
k quia ... meos: cf Ier 1,12
l ecce ... dormiet: Ps 120,4
m nostre: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K S)
n exurge ... tuam: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K - Textus plenus)
o exurge ... nos: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K - Textus plenus)
p et libera ... tuum: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K - Textus plenus)
q deus auribus nostris: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: R B C K - Textus plenus)
r libenter ... sapientes: 2 Cor 11,19
s in laboribus plurimis: 2 Cor 11,19
t libenter ... infirmitatibus: 2 Cor 12,9
u Cum ... sum: 2 Cor 12,10
v libenter gloriabor: 2 Cor 12,9
w sciant gentes: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)
x quoniam nomen tibi deus: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)
y deus ... illos: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)
z non est finis in desiderio: cf Bernardus Claraevallensis, Super cantica canticorum Sermo 84,1 (ed Leclercq et Rochais II, p 303,15sq); cf Seneca, Consolatio ad Helviam matrem, Dialogi, 12 (olim 11),11,4 (ed Reynolds, p 305)
aa in circuitu ... ambulant: Ps 11,9
ab commouisti terram: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)
ac ut ... archus: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)
ad semen ... uiam: Luc 8,5
ae calcet ... interitus: Iob 18,14
af uadent ... horribiles: Iob 20,25
ag incuruare ... transeamus: cf Is 51,23
ah omnes ... inuenient eam: Ier 2,24
ai non habent radicem: Luc 8,13
aj orto sole: cf Matth 13,6
ak semen ... humorem: Luc 8,6
al ex ... cinifes: cf Ex 8,16sq (Nova Vulgata: Ex 8,12sq)
am facit fructum ... predicatores: cf Matth 13,8
an perfice gressus meos: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S); cf Ps 16,5
ao introibo: AMS 35 (Hesbert, p 46sq: M B C K S)

Rezeption
A Post septuagesimam ... sexagesimam: Durandus, Rationale VI,xxvi,1,3-9 (CCCM 140A, p 238)
B sexagesima ... obdormis: Durandus, Rationale VI,xxvi,2sq,22-31 (CCCM 140A, p 239)
C In ... tuum: Durandus, Rationale VI,xxvi,3-6,31-60 (CCCM 140A, p 239sq)
D Ideo ... eo: cf Durandus, Rationale VI,xxvi,7,70-75 (CCCM 140A, p 240)

Zitiervorschlag: Guillelmus Autissiodorensis, Summa de officiis ecclesiasticis, tract. III, cap. 22, hrsg. v. Franz Fischer, Köln 2007-2013, guillelmus.uni-koeln.de/tcrit/tcrit_t3c22

Vergleichsstellen

Transkription P1

>> Folio anzeigen

>> Volltext anzeigen

Cambrai-Fassung

>> Kapitel anzeigen

>> Volltext anzeigen

Handschriftenseiten (Abb.)

B 29r, 29v, 30r
Br 279v, 280r
C 76r, 76v
D 28r, 28v, 29r, 29v
G 121r, 121v
M 25r, 25v, 26r, 26v
O 142r
P1 52v, 53r, 53v
P2 99v, 100r, 100v
S 57v, 58r, 58v
T 194v, 195r
Tr 79r, 79v, 80r
U 100v, 101r