Tract. III, Cap. 3

Inhaltsverzeichnis | Volltext

Blättern:

<< | < |

| > | >>

III,3. De prima dominica aduentus1

1. In prima autem2 dominica aduentus est introitus: "ad te leuauia", quia per aduentum3 domini in carnem maxime spes4 eleuatur. "Sic enim deus dilexit mundum, ut filium suum unigenitum daretb", et iterum, quia "proprio5 filio suo non pepercitc 6 A".

2. Versus est7: "uias tuas, domine, demonstra michid", quia christus ueniens nobis uias suas indicauit8. Vnde ysaie ii9: "erit mons domus domini10", et post: "uenite, ascendamus ad montem dei iacob11 et docebit nos uias suase".

3. Que autem sunt uie ille12, ostendit epistola, que sumitur de epistola ad romanos: "scientes, quia hora est iam nos de sompno surgeref", et post sequitur13: "nox precessit, dies autem apropinquabat14 g". | Hic assignatur effectus15, quia factus est dies, quando natus est sol, et ideo "sicut in die honeste ambulemush". Ad ultimum dicit: "induimini dominum nostrum16 ihesum christumi", qui dicit: "ego sum uiaj". Iste sunt uie17, ut honeste ambulemus in bonis operibus. Induamus nos similitudinem christi, quia sic filii dei sumus, quia propter hoc filius dei factus est homo, ut homo fieret filius dei18 B.

4. Postmodum sequitur responsorium, in quo ostenditur spes, que facta est in ortu solisk: "uniuersi19".

5. Postea sequitur alleluia: "ostendel", quia tunc ostendit dominus20 faciem suam21, quam qui uidet sanatur22, unde23, cum dixit dominus ceco: "quid uis, ut faciam tibi?" Respondit: "raboni, ut uideamm". Quam faciem non poterant ante homines uidere, quia erant in regione umbre mortis, sed lux orta est eis, ut possimus24 uidereC.

6. Questio25. Sed26 queritur, quare alleluia, quod est canticum leticie27, cantatur, cum sit ieiunium, et28 iterum non celebrentur nuptie29, et iterum tunc non cantatur "gloria in excelsis deo30" et "te deum laudamus". Iterum aut est ieiunium meroris aut exultationis. Si meroris, omnia cantica leticie debent taceri. Si exultationis, omnia debent dici, ergo "gloria in excelsis deo32".

7. Solutio. Est ieiunium partim meroris33, partim exultationis. Et quando34 fit mentio de primo aduentu, exultationis est35. Meroris est propter secundum aduentum, quia preceptum est in exodo: "non accipies in loco pignoris inferiorem et36 superiorem molamn". Et ideo quedam cantica leticie cantantur, quedam subticenturD.

8. Quedam autem ratio specialis37 est, quare "gloria in excelsis deo38" non cantatur: ut in suo tempore, scilicet in natiuitate domini, deuotius cantetur cum angelis, cum sit cantus angelicus primo in natiuitate domini cantatus ab angelis39.

9. Responsorium autem, quod dicitur graduale, quia cantatur in gradibus in diebus festiuis uel ante gradus in aliis, ascensum de uirtute in uirtutem significat.

10. Sed quia huiusmodi tediosa essent multotiens, nisi gaudium40 haberent admixtum, sicut multa inconuenientia acciderunt filiis israel, quando ascenderunt de mansione in mansionem, statim post ideo cantatur alleluia, tobie penultimo: "platee ierusalem sternentur lapide mundo et candido41 et per uicos42 eius cantabitur alleluiao"

11. Sequitur43 euangelium de matheo: "cum apropinquasset dominus ihesus ierosolimamp" et cetera, quod ad passionem pertinet, quo ad litteram44, ad diem uero hanc, quo ad allegoriam et spiritualem intelligentiam. Venit enim tunc dominus ihesus45 ierosolimam per46 betphage, que interpretatur domus bucce, id est ad ecclesiam, que parua erat, in qua christus apparuit per confessionem47, et per montem oliueti, per quem48 significatur eminentia misericordie, per quam uenit filius dei in mundum et misit discipulos suos dicens: "ite in castellum" et cetera, id est in mundum, "et inuenietis asinam et pullum49 q", id est iudaicum populum, qui dure ceruicis est, et gentilem sine iugo legis50.

12. Item per huiusmodi animalia ostendit uias suas. Humilia enim sunt51, unde matheus52: "discite a me, quia mitis sum et humilis corder". Item53 legitur, quia ibi est "benedictus, qui uenit in nomine dominis", quod pertinet ad aduentumE.

13. Sequitur offertorium de spe: "ad te leuaui animam meam54 t", et postcommunio de eodem et propter idemF.

14. In55 matutinali officio etiam totum | officium ad primum aduentum pertinet, legitur enim ysaias, qui de aduentu loquitur apertius quam aliquis alius propheta. In secundo enim capitulo habetur: "ecce monsu" et cetera. In primo56 uero habetur de nequicia iudeorumv.

15. Primum uero responsorium de primo aduentu est: "aspitiens a longew 57". Istud58 non accipitur de aliquo libro theologiex G. Sequitur: "et nebulam59 totam terram tegentemy", id est humanitatem60 filii dei, que totum mundum saluauit61. Ecclesiasticus: "medicina62 omnium in festinatione nebulez H aa". Ista nebula turbat diem, sed facit uidere solem, quia per hoc, quod gloriam mundi dissipat et obscurat et eliminat63, facit uidere solem iusticie.

16. Insolito autem modo habet tres uersus ad significandum, quod aduentus iste64 saluat homines65 trium temporum et66 illos, qui fuerunt in tempore ante legem, et67 sub lege, et qui in tempore gratie. Et fit triplex repeticio propter hoc68: primo a remotiori69, et post a minus70 remoto, et71 postea a propinquioriI. Vltimo reincipitur ad significandum, quod debemus ei atribuere finem et72 principium boni operis, qui est alpha et omegaab ac.

17. Secundum responsorium sumitur de daniele uiiad et omnia alia aperte de euangelio uel de aliquo prophetarum.

18. In laudibus prima antiphona aperte est de primo aduentu: "in illa die", id est, quando messias ueniet, "stillabunt montes", id est magni predicatores, "dulcedinem dei et colles", id est minores predicatores, "fluent lacae", simplicis doctrineK ut de uirtutibus humanis christi, de ioele in fineaf sumitur.

19. Secunda partim de ysaia, partim de zacharia: "iocundareag 73 L".

20. Tercia74 est de secundo aduentu: "ecce dominus uenietah M" de ieremiaai. Non75 enim ita agitur aliquando de uno aduentu76, quin admisceatur de alio. Sed habentur77 pauca de secundo, sed tantum propter repressionem78 gaudii, ne spes luxuriet in presumptionemN. Alia79 patent.

21. questio. Queritur autem, quare non fiat memoria et de sanctis et de cruce81, sicut82 fit in aliis temporibus.

22. Solutio83. Hoc autem fit, sicut dicitur, ne prius uideatur dominus passus quam natus. Et iterum, ne fiat contra illud preceptum: "non coques edum84 in lacte matris sue85 aj", id est: "christum non crucifiges, dum adhuc86 tener et87 lactens88 est". Contra hoc preceptum fecerunt iudei, qui ipsum eadem die89, id est eadem sexta feria, in qua conceptus fuit90, crucifixerunt eum91 O.

23. Questio92. Vltimo queritur, quare de sanctis non fit memoria.

24. Solutio93. Ad hoc dicitur, quod istud fit in tercia antiphona de laudibus: "ecce dominus ueniet et omnes sancti eius cum eo et erit in die illa94 ak" et cetera, que est de secundo aduentu, quia in95 hoc aduentu apparebit gloria eorumP.

Lesarten
1 De ... aduentus: T; om P1, P2
2 autem: ss P1
3 aduentum: aduentus T
4 maxime spes: spes maxime P2, T
5 quiaproprio: om P2; qui proprio T
6 pepercit: et cetera add P2, T
7 Versus est: unde dicendum P2, T
8 indicauit: demonstrauit ante exp T
9 ii: e iii corr T
10 domini: dei et cetera P2, T
11 iacob: et cetera add P2, T
12 uie ille: ille uie P2, T
13 sequitur: om P2, T
14 apropinquabat: apropinquauit P2, T
15 effectus: affectus P2; e affectus corr T
16 nostrum: om P2, T
17 uie: P2, T; om P1
18 factus ... dei: om P2
19 uniuersi: P2, T; om P1
20 ostendit dominus: dominus ostendit T
21 suam: scilicet P2, T
22 sanatur: saluatur P2, T
23 unde: ut P2
24 possimus: possint P2, T
25 Questio: om P2, T
26 Sed: et P2, T
27 leticie: non add P2, T
28 et: quia P2
29 nuptie: quod add P2
30 deo: om P2, T
31 solutio: om P2, T
32 deo: om T
33 meroris: et add T
34 Et quando: exultationis est quia P2, T
35 exultationis est: om P2
36 et: uel P2, T
37 specialis: speciale P1
38 deo: om T
39 cantatus ab angelis: ab angelis cantus P2, T
40 gaudium: graidium P1
41 mundo et candido: candido et mundo P2, T
42 et per uicos: quod in uicis ( uicis e uiciis corr) P2; et in uicis T
43 Sequitur: ante add P2
44 litteram: manus recentior indicem in margine pinxit P2
45 ihesus: om P2, T
46 per: om P2
47 confessionem: confesssionem P1
48 quem: quam T
49 pullum: ligatum add T
50 legis: et cetera add P2, T
51 enim sunt: sunt enim T
52 matheus: P2, T; ait P1
53 Item: et iterum T
54 meam: om T
55 In: de matutinali officio ante add T
56 primo: T, Dur; quinto P1, P2; principio P2
57 longe: et cetera add P2
58 Istud: illud P2
59 nebulam: nebuulam P1
60 humanitatem: humilitatem T
61 saluauit: saluat P2, T
62 medicina: ante add P2
63 eliminat: illuminat P2; eliminat (e illuminat corr) T
64 aduentus iste: iste aduentus P2, T
65 homines: hominem P2
66 et: etiam P2, T
67 et: qui add P2, T
68 propter hoc: P2, T; om P1
69 remotiori: e remortiori corr P1
70 a minus: animus P2
71 et: remotoque P2
72 finem et: finemque P2
73 iocundare: locum dare P2
74 Tercia: antiphona add man rec in marg P2; manus recentior indicem in margine pinxit P2
75 Non: ante add P2
76 aduentu: aduentu T
77 habentur: hec T
78 repressionem: repressionem (e reprehensionem corr) T; representationem Dur
79 Alia: ante add P2
80 questio: man rec P2; om T
81 de sanctis et de cruce: de cruce et de sanctis P2, T
82 sicut: om P2
83 Solutio: om P2, T
84 edum: agnum P2, T
85 sue: om P2, T
86 adhuc: autem T
87 tener et: tenerque P2
88 lactens: lactans P2
89 qui ipsum eadem die: P2
90 fuit: est P2, T
91 eum: om T
92 Questio: man rec P2; om T
93 Solutio: om P2, T
94 illa: om T
95 in: P2

Quellen
a ad te leuaui: AMS 1a (Hesbert, p 2-3: B K S)
b Sic ... daret: Ioh 3,16
c proprio ... pepercit: Rom 8,32
d uias ... michi: AMS 1a (Hesbert, p 2-3: B K S: Ex antiphona 'Ad te leuaui')
e erit ... suas: Is 2,2-3 (Vulgata: '... ascendamus ad montem domini et ad domus Dei Iacob ...')
f scientes ... surgere: Rom 13,11
g nox ... apropinquabat: Rom 13,12
h sicut ... ambulemus: Rom 13,13
i induimini ... christum: Rom 13,14
j ego sum uia: Ioh 14,6
k responsorium ... solis: cf AMS 1a (Hesbert, p 2sq)
l ostende: AMS 1a (Hesbert, p 3: K S)
m quid ... uideam: Marc 10,51
n non ... molam: recte Deut 24,6
o platee ... alleluia: Tob 13,22
p cum ... ierosolimam: Matth 21,1 (Vulgata: ' Et cum adpropinquassent Hierosolymis ')
q misit ... pullum: Matth 21,1sq
r discite ... corde: Matth 11,29
s benedictus ... domini: Matth 23,39
t ad ... meam: AMS 1a (Hesbert, p 1sq: B K S)
u mons: Is 2,2 (Vulgata: ' Erit mons ')
v In ... iudeorum: cf Is 1,1sqq
w aspitiens a longe: CAO 6129 (Hesbert 4, p 32)
x Primum ... theologie: cf Praepositinus, Tractatus de officiis, Prologus (ed Corbett, p 12sq)
y et nebulam ... tegentem: CAO 6129 (Hesbert 4, p 32)
z medicina ... nebule: Eccli 43,24
aa Sequitur ... nebule: cf Sicardus Cremonensis, Mitrale V,1 (PL 213,196A-197A)
ab qui ... omega: cf Apoc 1,8
ac reincipitur ... omega: cf Decretum Gratiani I, distinctio 35, cap 2 (Friedberg I,131)
ad Secundum ... daniele uii: CAO 6128 (Hesbert 4, p 32); Dan 7,13
ae in ... lac: CAO 3244 (Hesbert 3, p 274); cf Ioel 3,18
af de ... fine: cf Ioel 3,18
ag iocundare: CAO 3509 (Hesbert 3, p 305); cf Is 62,11; cf Zach 9,9
ah ecce dominus ueniet: CAO 2510 (Hesbert 3, p 186)
ai de ieremia: cf Ier 23,19
aj non ... sue: Ex 23,19; Ex 34,26
ak ecce ... illa: CAO 2509 (Hesbert 3, p 185: Antiphona Dominicae I Aduentus)

Rezeption
A est introitus ... pepercit: Durandus, Rationale VI,iii,15,216-219 (CCCM 140A, p 147-148)
B Versus ... dei: Durandus, Rationale VI,iii,15,224-236 (CCCM 140A, p 148)
C Postmodum ... uidere: Durandus, Rationale VI,iii,15,239-246 (CCCM 140A, p 148)
D quare ... subticentur: Durandus, Rationale VI,ii,6,103-113 (CCCM 140A, p 135)
E Sequitur ... aduentum: Durandus, Rationale VI,iii,16,250-264 (CCCM 140A, p 148sq)
F Sequitur ... idem: Durandus, Rationale VI,iii,17,272sq (CCCM 140A, p 148)
G In ... theologie: Durandus, Rationale VI,iii,2,33-39 (CCCM 140A, p 142)
H humanitatem ... nebule: Durandus, Rationale VI,iii,2,62-63 (CCCM 140A, p 143)
I Insolito ... propinquiori: Durandus, Rationale VI,iii,4,75-81 (CCCM 140A, p 143sq)
J reincipitur ... omega: Durandus, Rationale VI,iii,4,84-86 (CCCM 140A, p 144)
K prima ... doctrine: Durandus, Rationale VI,iii,14,195-200 (CCCM 140A, p 147
L sumitur ...iocundare: Durandus, Rationale VI,iii,14,202sq (CCCM 140A, p 147)
M Tercia ... ueniet: Durandus, Rationale VI,iii,14,205sq (CCCM 140A, p 147)
N Non enim ... presumptionem: Durandus, Rationale VI,iii,14,192-195 (CCCM 140A, p 147)
O fiat ... eum: Durandus, Rationale VI,ii,7,175-181 (CCCM 140A, p 137sq)
P ecce ... eorum: Durandus, Rationale VI,ii,7,166-167 (CCCM 140A, p 137)

Zitiervorschlag: Guillelmus Autissiodorensis, Summa de officiis ecclesiasticis, tract. III, cap. 3, hrsg. v. Franz Fischer, Köln 2007-2013, guillelmus.uni-koeln.de/tcrit/tcrit_t3c3

Vergleichsstellen

Transkription P1

>> Folio anzeigen

>> Volltext anzeigen

Cambrai-Fassung

>> Kapitel anzeigen

>> Volltext anzeigen

Handschriftenseiten (Abb.)

B 15r, 15v, 16r, 16v
Br 274v, 275r
C 71r
D 14v, 15r, 15v
G 114r, 114v
M 15r, 15v, 16r
O 140r
P1 46v, 47r
P2 90v, 91r, 91v
S 46v, 47r, 47v
T 186v, 187r
Tr 71r, 71v
U 96v, 97r