Tract. III, Cap. 13

Inhaltsverzeichnis | Volltext

Blättern:

<< | < |

| > | >>

III,13. De epiphania1

1. Sequitur2 festum epiphanie, quod3 dicitur communiter4 apparitio et est idem cum festo natiuitatis. Nichil enim nasci | profuit, nisi appareret5.

2. De triplici autem apparitione sollempnizat ecclesia et ideo tripliciter nominatur: epiphania scilicet6, theophania, bethphania7. Epiphania dicitur, quantum ad illam apparitionem, que facta est per stellam magisA, qui dicuntur magi a magnitudine scientie. Per astronomiam enim cognouerunt, quod stella illa non erat ex constitutis a principio, sed illa, de qua balaam magister suus prophetauit, numeri xxiiii: "orietur stella ex iacob, et consurget uirga8 de israel9 a". Et ideo moti sunt, ut ductu illius stelle uenirent in bethleem, ut adorarent regem natum, quem eis prophetauit10 balaam.

3. Vnde epiphania dicitur ab "epi", quod est "supra", et "phanos", quod est "apparitio", quia desursum11 fuit illa apparitio de celoB.

4. Obtulerunt autem domino tria munera die tercia decima a natiuitate: aurum, thus et mirram. Et12 per aurum confessi sunt eius regnum. Aurum enim solet dari regibus in tributum. Per thus sacerdocium. Ipse enim fuit rex et sacerdos secundum ordinem melchisedech. Per mirram confessi sunt ipsum esse uerum hominem mortalemb.

5. Allegorice13 per hec tres partes philosophie significamus: naturalem14, moralem, rationalemc, quas debemus offerre deo. Per mirram moralem15, que uermes abigit, carnis16 mundicia medicina. Per aurum caritas, per thus humilitas. Hec sunt, per que deo et angelis fimus17 similes, que deus uult sibi18 offerri a nobis in bethleem, que interpretatur domus panis, id est in19 ecclesia, ubi est panis angelorum, alibi non.

6. Solet21 autem queri, quomodo tam citoD uenerunt. Et dicit ysidorus, quod ante natiuitatem stella apparuit, ut possent22 ibi esse in tempore oportunod. Ieronimus uero dicit, quod uenerunt in dromedariise, qui23 uelocissime currunt, unde dicuntur a "dromos", quod est cursus, et "ares", quod est uirtusf E g.

7. Secunda apparitio fuit in baptismo eadem die annis multis24 reuolutis: tercia decima die tricesimi anni. Vnde lucas25: "et ipse ihesus erat incipiens quasi annorum trigintah". Et ideo dicitur26 "theophania" a "theos", quod est "deus", et "phanos", quod est apparitio, quia ibi tota trinitas apparuit: pater in uoce, filius in carne, spiritus in columbaF.

8. Et dixit pater27: "ipsum auditei", quasi dicat: ego sum testis, quod hic28 est ille, qui promissus est in lege, deuteronomii xuiii, ubi dicit moyses: "prophetam de gente tua et de fratribus tuis suscitabit tibi29. Ipsum audies tamquam me30 j" et cetera, et post: "qui31 autem uerba eius, que32 loquetur in nomine meo, audire noluerit, ego ultor existamk G".

9. Tercia apparitio fuit eadem die anno reuoluto, quando manifestauit se esse deum per mutationem aque in uinum. Hoc fuit primum miraculum apertum, quod fecit deus, uel primum, quod fecit in cana galilee. Et ideo dicitur "bethphania33" a "beth", quod est "domus", et "phanos", quod est "apparitiol H", quia ista apparitio facta fuit in domo in nuptiis.

10. De his tribus apparitionibus est sollempnitas in die istaI. De manifestatione in nuptiis fit tamen34 mentio in illa antiphona: "occurrunt magim" in fine: "et ex aqua facto uino letantur | conuiue, alleluian".

11. De baptismo in tribus primis responsoriis. Primum est: "hodie in iordaneo" et cetera. Omnia alia sunt de apparitione, que facta fuit35 magisp.

12. Quia enim non posset ecclesia perfecte36 de tribus sollempnizare in una die, de illa plene exsequitur et de37 aliis aliquid admiscet, ut notet, quod tres fuerunt in illa die apparitionesJ.

13. Nec dicitur in illa38 die inuitatorium39 propter tres causas. Prima est40, quia ecclesia ostendit, quod ecclesia de gentibus in primiciis suis uenit ad dominum non uocata41 per predicationem aliquam42, sed sola stella duce, ut sic incutiatur erubescentia eis, qui non credunt et qui tarde credunt43, cum multos habeant predicatoresK.

14. Secunda causa est, ne uideamur imitari herodem in inuitatione44 fraudulenta, cum dixit magis: "ite et interrogate diligenter45 q" et ceteraL. Ideo supersedet ecclesia hodie ab inuitatorio sicut in die parasceues46 ab aue et a47 pacis osculo, ne uideamur imitari iudam, qui osculo48 tradidit dicens: "aue, rabir".

15. Tercia causa est, quia ipsa res49 nos inuitat, scilicet stella, per quam significatur fides, que ducit nos ad deum50 et que illuminat nos in nocte huius seculiM. Et licet non dicatur inuitatorium, tamen psalmus dicitur51 inuitatorius52: "uenite, exultemus domino53 s". Et54 dicitur in tercio nocturno et septimo loco ad ostendendum, quod in tercio tempore55, gratie scilicet56, sufficienter inuitata est ecclesia de gentibus. Nullus potest se excusare, quia "in omnem terram exiuit sonus57 t", et quia tercio tempore gratie data est uniformis gratia in plenitudineN.

16. Leguntur58 autem lectiones de ysaia, quia loquitur59 de natiuitate domini, de qua siue de cuius apparitione est festum istudu.

17. Post lectiones et responsoria cantatur genealogia60 christi de luca61 v in festo hoc. Et in natiuitate domini62 tantum dicitur genealogia63, quia sicut dictum est, hoc festum de natiuitate est64 et ibi habetur de natiuitate dominiP.

18. Notandum65, quod matheus enumerat generationem illam incipiens ab abraham66 descendendo usque ad "ioseph, uirum marie, de qua natus estw" et cetera, ostendens per67 hoc, quod "a summo celo fuit egressio eiusx". Similiter ysaie xi, dona spiritus sancti enumerans68 ultimo ponens timorem dicens69: "et requiescet super eum spiritus sapientie70 y" et cetera71. Et ad ultimum dicit72: " repleuit eum spiritus timoris dominiz".

19. Sed lucas ascendendo, quia post baptismum eam enumerat nec sistit etiam in abraham, sed usque in adam et deum73 procedit per gradus sic: "qui fuit eli, qui fuitaa" et cetera, ostendens, quod a baptismo iter est ad deum, quia74 per quosdam gradus uirtutum75, qui significantur per patres gradatim ordinatos, et tangit76 filios secundum legem, non77 secundum naturam, sic: "qui fuit nathan, qui fuit dauidab", filius adoptiuusQ.

20. Omnia responsoria sunt de apparitione, que facta est magis.

21. Officium misse de eodem est, unde introitus talis est: "ecce aduenitac 78 R". Et hoc dicit ecclesia quasi alludens oblationibus regum, per hoc aduerbium demonstrandi "ecce" ostendens manifestam apparitionem79 filii dei | quasi ad oculum per stellam.

22. Epistola de eodem est et sumitur de ysaie lx80 81. Euangelium de eodemS.

23. Quoniam82 autem in illa die non potuit ecclesia agere de tribus apparitionibus, sicut dictum est, in octabis agit de apparitione facta in baptismo, et maxime in antiphonis de laudibus, que ostendunt effectum baptismi in nobis. Omnes enim83 septimi toni84 sunt ad ostendendum, quod in baptismo septiformis gratia spiritus sancti datur85 ad.

Lesarten
1 De epiphania: om P2; sequitur de epiphania man re in margine T
2 Sequitur: ante add man re in margine T
3 quod: que P2, T
4 dicitur communiter: communiter dicitur P2, T
5 appareret: apparuisset T
6 scilicet: om P2
7 bethphania: bephania T
8 uirga: uir P2, T
9 israel: ierusalem P2
10 prophetauit: prophetauerat P2, T
11 desursum: de sursum P1
12 Et: om P2, T
13 Allegorice: alleluia T; allegorice add man rec in margine P2
14 naturalem: natalem T
15 Per mirram moralem: moralem per mirram P2; morum per mirram T
16 carnis: carni P2
17 fimus: fimus add T
18 uult sibi: sibi uult P2, T
19 in: om P2
20 questio: om P2, T
21 Solet: ante add P2
22 possent: possunt T
23 qui: que T
24 annis multis: multis annis P2, T
25 lucas: luce T
26 dicitur: dicebatur P2
27 dixit pater: pater dixit T
28 hic: om P2
29 tibi: deus add P2, T
30 tamquam me: om P2, T
31 qui: que T
32 que: qui P2
33 bethphania: e bephania corr T
34 tamen: tantum P2, T
35 fuit: sunt P2
36 perfecte: om T
37 de: om P2
38 illa: ista P2, T
39 inuitatorium: uitatorium P2
40 est: enim T
41 uocata: inuocata T
42 predicationem aliquam: predicatororem (!) aliquem P2; predicatorem aliquem T
43 et qui tarde credunt: om P2
44 in inuitatione: immutatione ( in mutatione P2; inuitatione T
45 diligenter: de puero add P2, T
46 parasceues: paraceue T
47 a: om P2, T
48 osculo: dominum P2, T
49 res: P2, T, Dur; eos P1
50 deum: P2, T, Dur; domum P1
51 dicitur: om P2, T
52 inuitatorius: scilicet add P2, T
53 domino: om T
54 Et: om P2, T
55 tempore: P2, T, Dur; temporis P1
56 gratie scilicet: scilicet gratie T
57 sonus: eorum add P2, T
58 Leguntur: ante add P2
59 loquitur: loquiturquitur P1
60 genealogia: genelogia P2; ss T
61 luca: luce P2
62 domini: dei T
63 genealogia: genelogia P2
64 de natiuitate est: est de natiuitate T
65 Notandum: autem P2
66 ab abraham: om T
67 per: preter P2
68 enumerans: Dur; om P1, P2, T
69 dicens: dicit P2; dixit T
70 sapientie: et intellectus add P2, T
71 et cetera: om P2, T
72 dicit: et add P2, T
73 deum: P2; demum P1, T
74 quia: quasi P2, T, Dur
75 uirtutum: uirtututum T
76 et tangit: P2
77 non: tantum add P2, T
78 aduenit: et cetera add P2
79 apparitionem: codex mutilatus P1
80 lx: Dur; lxii P1
81 ysaie lx: ysaya P2, T; et add T
82 Quoniam: caput clerici manus recentior in margine delineauit P2
83 enim: doni add T
84 toni: om T
85 septiformis ... datur: datur septiformis gratia spiritus sancti P2, T

Quellen
a orietur ... israel: Num 24,17
b per ... mortalem: cf Bernardus Claraevallensis, In epiphania domini Sermo 2,1 (ed Leclercq et Rochais IV, p 301); cf Bernardus Claraevallensis, In epiphania domini Sermo 3,5sq (ed Leclercq et Rochais IV, p 306-308)
c tres ... rationalem: cf Augustinus, De ciuitate dei VIII,4 (CCSL 47,220 24-28)
d ysidorus ... oportuno: recte Iohannes Chrysostomus, In Mattheum homilia VII,3 (PG 57,76); apud Petrum Comestorem, Historia scholastica, cap 7 (PL 198,1541C); cf Isidorus Hispalensis, De ecclesiasticis officiis I,27 (CCSL 113, p 30sq); cf Isidorus Hispalensis, Etymologiae VI,18,6-8 (ed Lindsay I)
e Ieronimus ... dromedariis: cf Petrus Comestor, Historia scholastica, cap 7 (PL 198,1541C)
f dromedariis ... uirtus: cf Isidorus Hispalensis, Etymologiae XII,1,36 (ed Lindsay II)
g Solet ... uirtus: Iohannes Beleth, Summa de ecclesiasticis officiis 73c (CCCM 41A, p 135)
h et ipse ... triginta: Luc 3,23
i ipsum audite: Matth 17,5
j prophetam ... me: Deut 18,15
k qui ... existam: Deut 18,19
l Et ideo ...apparitio: cf Praepositinus, Tractatus de officiis I,49 (ed Corbett, p 40)
m occurrunt magi: CAO 5184 (Hesbert 3, p 511)
n et ex ... alleluia: CAO 5184 (Hesbert 3, p 511)
o hodie in iordane: CAO 6849 (Hesbert 4, p 214)
p De ... magis: cf Praepositinus, Tractatus de officiis I,51sq (ed Corbett, p 41)
q ite ... diligenter: Matth 2,8
r rabi: Matth 26,49
s uenite exultemus domino: Ps 94,1
t in omnem ... sonus: apud Decretum Gratiani I, distinctio 19, cap 7 (Friedberg I,62); Ps 18,5
u Leguntur ... istud: Is 55,1; Is 60,1; Is 61,10
v genealogia ... luca: cf Luc 3,21
w ioseph ... est: Matth 1,16
x a summo ... eius: Ps 18,7
y et requiescet ... sapientie: Is 11,2
z repleuit ... domini: Is 11,3
aa qui fuit eli qui fuit: Luc 2,23
ab qui fuit nathan qui fuit dauid: Luc 3,31
ac ecce aduenit: AMS 18 (Hesbert, p 24sq: R B C K S)
ad Quoniam ... datur: Sicardus Cremonensis, Mitrale V,9 (PL 213,239B); cf Praepositinus, Tractatus de officiis I,57sq (ed Corbett, p 43sq)

Rezeption
A Sequitur ... magis: Durandus, Rationale VI,xvi,1sq,3-10 (CCCM 140A, p 200)
B dicuntur ... celo: Durandus, Rationale VI,xvi,2,14-22 (CCCM 140A, p 200)
C per ... mortalem: cf Durandus, Rationale VI,xvi,4,60-62 (CCCM 140A, p 202)
D Solet ... cito: Durandus, Rationale VI,xvi,3,37 (CCCM 140A, p 201)
E dicit ysidorus ... uirtus: Durandus, Rationale VI,xvi,3,46-51 (CCCM 140A, p 201)
F Secunda ... columba: Durandus, Rationale VI,xvi,5,65-71 (CCCM 140A, p 202)
G quasi dicat ... existam: Durandus, Rationale VI,xvi,7,103-107 (CCCM 140A, p 203)
H apparitio fuit ...apparitio: cf Iacobus de Voragine, Legenda aurea, cap 14, 7sq (ed Maggioni I,131sq)
I Tercia ... ista: Durandus, Rationale VI,xvi,7,78-85 (CCCM 140A, p 202sq)
J Quia enim ... apparitiones: Durandus, Rationale VI,xvi,7,86-88 (CCCM 140, p 203)
K Nec dicitur ... predicatores: Durandus, Rationale VI,xvi,9,142-147 (CCCM 140A, p 204)
L Secunda ... cetera: redigit Durandus, Rationale VI,xvi,9,149-152 (CCCM 140A, p 204)
M Tercia ... seculi: Durandus, Rationale VI,xvi,9,153-155 (CCCM 140A, p 205)
N licet ... plenitudine: Durandus, Rationale VI,xvi,9,157-163 (CCCM 140A, p 205)
O Leguntur ... istud: Durandus, Rationale VI,xvi,9,168-170 (CCCM 140A, p 205)
P Post ... domini: redigit Durandus, Rationale VI,xvi,11,193-196 (CCCM 140A, p 206)
Q Notandum ... adoptiuus: Durandus, Rationale VI,xvi,12,197-211 (CCCM 140A, p 206)
R Officium ... aduenit: cf Durandus, Rationale VI,xvi,15,252-263 (CCCM 140A, p 207sq)
S per ... eodem: Durandus, Rationale VI,xvi,15,264sq (CCCM 140A, p 208)
T Quoniam ... datur: cf Durandus, Rationale VI,xvii,1sq,3-17 (CCCM 140A, p 209)

Zitiervorschlag: Guillelmus Autissiodorensis, Summa de officiis ecclesiasticis, tract. III, cap. 13, hrsg. v. Franz Fischer, Köln 2007-2013, guillelmus.uni-koeln.de/tcrit/tcrit_t3c13

Vergleichsstellen

Transkription P1

>> Folio anzeigen

>> Volltext anzeigen

Cambrai-Fassung

>> Kapitel anzeigen

>> Volltext anzeigen

Handschriftenseiten (Abb.)

B 23v, 24r, 24v
Br 277v, 278r
C 74r, 74v
D 22v, 23r, 23v, 24r
G 118r, 118v, 119r
M 21r, 21v, 22r
O 141r, 141v
P1 50r, 50v, 51r
P2 96r, 96v
S 53v, 54r, 54v
T 191v, 192r
Tr 76r, 76v
U 99r, 99v